人教 A 版学生用书不含答案,教师用书与全解不在本站语料里——因此本节习题的解答无官方答案可核,它们是本站写的。每一道都过了独立 verifier 的 refute 优先复核(默认它有问题,找不出问题才放行),但那不等于官方标准答案:拿它对思路,别拿它对分。
本目录横跨 page-0093—page-0103(印刷第 86—96 页),是全章最后一节,
所以它同时收着四组题:
§7.3.1 的「练习」3 道 (第 86 页)——那一节的正文在上一目录,这三道题印在本目录的首页;
§7.3.2 自己的「练习」3 道 (第 89 页);
习题 7.3 共 10 道 (第 89—90 页);
复习参考题 7 共 10 道 (第 94—95 页)。
一共 26 道。除了少数几道纯代数形式的题,其余全部落在同两句话上:
乘法——模相乘、辐角相加;除法——模相除、辐角相减。
几何上,乘一个复数就是”绕原点旋转它的辐角、再把模按它的模伸缩”。
另外有一条贯穿全篇的检查动作:算完辐角先看一眼有没有跳出主值区间 ,
跳出去了就加减 2 π 2\pi 2 π (或 360 ∘ 360^\circ 36 0 ∘ )调回来。
§7.3.1 练习(第 86 页)第 1 题
画出下列复数对应的向量,并把这些复数表示成三角形式:
(1) 4; (2) -i; (3) 2 3 + 2 i 2\sqrt{3} + 2i 2 3 + 2 i ; (4) − 1 2 − 3 2 i -\frac{1}{2} - \frac{\sqrt{3}}{2}i − 2 1 − 2 3 i .
三角形式是 z = r ( cos θ + i sin θ ) z=r(\cos\theta+\mathrm i\sin\theta) z = r ( cos θ + i sin θ ) ,所以每一小题都只要定两个数:
模 r = a 2 + b 2 r=\sqrt{a^2+b^2} r = a 2 + b 2 ,辐角 θ \theta θ 由 cos θ = a r \cos\theta=\dfrac ar cos θ = r a 、sin θ = b r \sin\theta=\dfrac br sin θ = r b 联合确定 。
只用 tan θ = b a \tan\theta=\dfrac ba tan θ = a b 会丢象限,两式一起用才唯一。
复数 向量指向 r r r θ \theta θ (主值)三角形式 4 4 4 实轴正方向 4 4 4 0 0 0 4 ( cos 0 + i sin 0 ) 4(\cos 0+\mathrm i\sin 0) 4 ( cos 0 + i sin 0 ) − i -\mathrm i − i 虚轴负方向 1 1 1 3 π 2 \dfrac{3\pi}2 2 3 π cos 3 π 2 + i sin 3 π 2 \cos\dfrac{3\pi}2+\mathrm i\sin\dfrac{3\pi}2 cos 2 3 π + i sin 2 3 π 2 3 + 2 i 2\sqrt3+2\mathrm i 2 3 + 2 i 第一象限 4 4 4 π 6 \dfrac\pi6 6 π 4 ( cos π 6 + i sin π 6 ) 4\left(\cos\dfrac\pi6+\mathrm i\sin\dfrac\pi6\right) 4 ( cos 6 π + i sin 6 π ) − 1 2 − 3 2 i -\dfrac12-\dfrac{\sqrt3}2\mathrm i − 2 1 − 2 3 i 第三象限 1 1 1 4 π 3 \dfrac{4\pi}3 3 4 π cos 4 π 3 + i sin 4 π 3 \cos\dfrac{4\pi}3+\mathrm i\sin\dfrac{4\pi}3 cos 3 4 π + i sin 3 4 π
逐个说明关键一步 :
(1) 4 4 4 是正实数,对应的向量沿实轴正方向,辐角主值取 0 0 0 。
(2) − i -\mathrm i − i 对应的向量沿虚轴负方向。辐角主值要取在 [ 0 , 2 π ) [0,2\pi) [ 0 , 2 π ) 里,
所以写 3 π 2 \dfrac{3\pi}2 2 3 π 而不是 − π 2 -\dfrac\pi2 − 2 π 。
(3) r = ( 2 3 ) 2 + 2 2 = 12 + 4 = 4 r=\sqrt{(2\sqrt3)^2+2^2}=\sqrt{12+4}=4 r = ( 2 3 ) 2 + 2 2 = 12 + 4 = 4 ,
于是 cos θ = 2 3 4 = 3 2 \cos\theta=\dfrac{2\sqrt3}4=\dfrac{\sqrt3}2 cos θ = 4 2 3 = 2 3 、sin θ = 2 4 = 1 2 \sin\theta=\dfrac24=\dfrac12 sin θ = 4 2 = 2 1 ,
两式同时成立的只有 θ = π 6 \theta=\dfrac\pi6 θ = 6 π 。
(4) r = 1 4 + 3 4 = 1 r=\sqrt{\dfrac14+\dfrac34}=1 r = 4 1 + 4 3 = 1 ,cos θ = − 1 2 \cos\theta=-\dfrac12 cos θ = − 2 1 、sin θ = − 3 2 \sin\theta=-\dfrac{\sqrt3}2 sin θ = − 2 3 ,
两个都是负的,说明在第三象限 ,所以 θ = 4 π 3 \theta=\dfrac{4\pi}3 θ = 3 4 π ,不是 2 π 3 \dfrac{2\pi}3 3 2 π 。
§7.3.1 练习(第 86 页)第 2 题
下列复数是不是三角形式?如果不是,把它们表示成三角形式.
(1) 1 2 ( cos π 4 − i sin π 4 ) \frac{1}{2}\left(\cos\frac{\pi}{4}-\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{4}\right) 2 1 ( cos 4 π − i sin 4 π ) ; (2) − 1 2 ( cos π 3 + i sin π 3 ) -\frac{1}{2}\left(\cos\frac{\pi}{3}+\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{3}\right) − 2 1 ( cos 3 π + i sin 3 π ) ;
(3) 1 2 ( sin 5 π 12 + i cos 5 π 12 ) \frac{1}{2}\left(\sin\frac{5\pi}{12}+\mathrm{i}\cos\frac{5\pi}{12}\right) 2 1 ( sin 12 5 π + i cos 12 5 π ) ; (4) cos 7 π 5 + i sin 7 π 5 \cos\frac{7\pi}{5}+\mathrm{i}\sin\frac{7\pi}{5} cos 5 7 π + i sin 5 7 π ;
2 ( cos π 3 + i sin π 6 ) 2 \left(\cos \frac {\pi}{3} + \mathrm{i} \sin \frac {\pi}{6}\right) 2 ( cos 3 π + i sin 6 π )
判断”是不是三角形式”,只有四条标准,缺一条就不是 :
模在前且非负 :写成 r ( ⋯ ) r(\cdots) r ( ⋯ ) ,r ⩾ 0 r\geqslant 0 r ⩾ 0 ;
中间是加号 :cos θ + i sin θ \cos\theta+\mathrm i\sin\theta cos θ + i sin θ ;
两处的角必须是同一个 θ \theta θ ;
cos \cos cos 在前、sin \sin sin 在后 。
对照这四条逐个看:
(1) 1 2 ( cos π 4 − i sin π 4 ) \dfrac12\left(\cos\dfrac\pi4-\mathrm i\sin\dfrac\pi4\right) 2 1 ( cos 4 π − i sin 4 π ) 不是 ,违反第 2 条。
把负号收进角里:cos π 4 = cos ( − π 4 ) \cos\dfrac\pi4=\cos\left(-\dfrac\pi4\right) cos 4 π = cos ( − 4 π ) ,
− sin π 4 = sin ( − π 4 ) -\sin\dfrac\pi4=\sin\left(-\dfrac\pi4\right) − sin 4 π = sin ( − 4 π ) ,所以它等于
1 2 [ cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ] = 1 2 ( cos 7 π 4 + i sin 7 π 4 ) \frac12\left[\cos\left(-\frac\pi4\right)+\mathrm i\sin\left(-\frac\pi4\right)\right]
=\frac12\left(\cos\frac{7\pi}4+\mathrm i\sin\frac{7\pi}4\right) 2 1 [ cos ( − 4 π ) + i sin ( − 4 π ) ] = 2 1 ( cos 4 7 π + i sin 4 7 π )
(2) − 1 2 ( cos π 3 + i sin π 3 ) -\dfrac12\left(\cos\dfrac\pi3+\mathrm i\sin\dfrac\pi3\right) − 2 1 ( cos 3 π + i sin 3 π ) 不是 ,违反第 1 条(模不能是负数)。
把负号理解成”再转半圈”:− 1 = cos π + i sin π -1=\cos\pi+\mathrm i\sin\pi − 1 = cos π + i sin π ,于是辐角加 π \pi π :
1 2 [ cos ( π 3 + π ) + i sin ( π 3 + π ) ] = 1 2 ( cos 4 π 3 + i sin 4 π 3 ) \frac12\left[\cos\left(\frac\pi3+\pi\right)+\mathrm i\sin\left(\frac\pi3+\pi\right)\right]
=\frac12\left(\cos\frac{4\pi}3+\mathrm i\sin\frac{4\pi}3\right) 2 1 [ cos ( 3 π + π ) + i sin ( 3 π + π ) ] = 2 1 ( cos 3 4 π + i sin 3 4 π )
(3) 1 2 ( sin 5 π 12 + i cos 5 π 12 ) \dfrac12\left(\sin\dfrac{5\pi}{12}+\mathrm i\cos\dfrac{5\pi}{12}\right) 2 1 ( sin 12 5 π + i cos 12 5 π ) 不是 ,违反第 4 条。
用诱导公式把 sin \sin sin 换成 cos \cos cos :sin α = cos ( π 2 − α ) \sin\alpha=\cos\left(\dfrac\pi2-\alpha\right) sin α = cos ( 2 π − α ) ,
cos α = sin ( π 2 − α ) \cos\alpha=\sin\left(\dfrac\pi2-\alpha\right) cos α = sin ( 2 π − α ) ,而 π 2 − 5 π 12 = π 12 \dfrac\pi2-\dfrac{5\pi}{12}=\dfrac\pi{12} 2 π − 12 5 π = 12 π ,所以
1 2 ( cos π 12 + i sin π 12 ) \frac12\left(\cos\frac\pi{12}+\mathrm i\sin\frac\pi{12}\right) 2 1 ( cos 12 π + i sin 12 π )
(4) cos 7 π 5 + i sin 7 π 5 \cos\dfrac{7\pi}5+\mathrm i\sin\dfrac{7\pi}5 cos 5 7 π + i sin 5 7 π 是 三角形式:模是 1 1 1 ,两处同角,加号,cos \cos cos 在前。
7 π 5 ∈ [ 0 , 2 π ) \dfrac{7\pi}5\in[0,2\pi) 5 7 π ∈ [ 0 , 2 π ) ,辐角已经是主值。
(5) 2 ( cos π 3 + i sin π 6 ) 2\left(\cos\dfrac\pi3+\mathrm i\sin\dfrac\pi6\right) 2 ( cos 3 π + i sin 6 π ) 不是 ,违反第 3 条——两个角不一样。
这种情况没有捷径,只能先算回代数形式再重新求模和辐角 :
2 ( 1 2 + 1 2 i ) = 1 + i ⟹ r = 2 , θ = π 4 2\left(\frac12+\frac12\mathrm i\right)=1+\mathrm i
\ \Longrightarrow\ r=\sqrt2,\ \theta=\frac\pi4 2 ( 2 1 + 2 1 i ) = 1 + i ⟹ r = 2 , θ = 4 π
2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) \sqrt2\left(\cos\frac\pi4+\mathrm i\sin\frac\pi4\right) 2 ( cos 4 π + i sin 4 π )
第 (5) 小题最值得警惕 :cos π 3 \cos\dfrac\pi3 cos 3 π 与 sin π 6 \sin\dfrac\pi6 sin 6 π 碰巧都等于 1 2 \dfrac12 2 1 ,
式子看上去”很像”三角形式,但角不同就不是。判断时看形式,不看数值。
§7.3.1 练习(第 86 页)第 3 题
把下列复数表示成代数形式:
(1) 6 ( cos 3 π 2 + i sin 3 π 2 ) 6\left(\cos\frac{3\pi}{2}+\mathrm{i}\sin\frac{3\pi}{2}\right) 6 ( cos 2 3 π + i sin 2 3 π ) ; (2) 2 ( cos 5 π 3 + i sin 5 π 3 ) 2\left(\cos\frac{5\pi}{3}+\mathrm{i}\sin\frac{5\pi}{3}\right) 2 ( cos 3 5 π + i sin 3 5 π ) .
反方向的换算,把 cos θ \cos\theta cos θ 、sin θ \sin\theta sin θ 的值代进去就行。
(1) 3 π 2 \dfrac{3\pi}2 2 3 π 在虚轴负方向,cos 3 π 2 = 0 \cos\dfrac{3\pi}2=0 cos 2 3 π = 0 、sin 3 π 2 = − 1 \sin\dfrac{3\pi}2=-1 sin 2 3 π = − 1 :
6 ( cos 3 π 2 + i sin 3 π 2 ) = 6 ( 0 − i ) = − 6 i 6\left(\cos\frac{3\pi}2+\mathrm i\sin\frac{3\pi}2\right)=6(0-\mathrm i)=-6\mathrm i 6 ( cos 2 3 π + i sin 2 3 π ) = 6 ( 0 − i ) = − 6 i
(2) 5 π 3 \dfrac{5\pi}3 3 5 π 在第四象限,cos 5 π 3 = 1 2 \cos\dfrac{5\pi}3=\dfrac12 cos 3 5 π = 2 1 、sin 5 π 3 = − 3 2 \sin\dfrac{5\pi}3=-\dfrac{\sqrt3}2 sin 3 5 π = − 2 3 :
2 ( cos 5 π 3 + i sin 5 π 3 ) = 2 ( 1 2 − 3 2 i ) = 1 − 3 i 2\left(\cos\frac{5\pi}3+\mathrm i\sin\frac{5\pi}3\right)
=2\left(\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=1-\sqrt3\,\mathrm i 2 ( cos 3 5 π + i sin 3 5 π ) = 2 ( 2 1 − 2 3 i ) = 1 − 3 i
练习(第 89 页)第 1 题
计算:
(1) 8 ( cos π 6 + i sin π 6 ) × 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) 8\left(\cos\frac{\pi}{6}+\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{6}\right)\times2\left(\cos\frac{\pi}{4}+\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{4}\right) 8 ( cos 6 π + i sin 6 π ) × 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) ;
(2) 2 ( cos 4 π 3 + i sin 4 π 3 ) × 4 ( cos 5 π 6 + i sin 5 π 6 ) 2\left(\cos\frac{4\pi}{3}+\mathrm{i}\sin\frac{4\pi}{3}\right)\times4\left(\cos\frac{5\pi}{6}+\mathrm{i}\sin\frac{5\pi}{6}\right) 2 ( cos 3 4 π + i sin 3 4 π ) × 4 ( cos 6 5 π + i sin 6 5 π ) ;
(3) 2 \sqrt{2} 2 ( cos 240 ∘ + i sin 240 ∘ \cos 240^{\circ} + \mathrm{i}\sin 240^{\circ} cos 24 0 ∘ + i sin 24 0 ∘ ) × 3 2 \times \frac{\sqrt{3}}{2} × 2 3 ( cos 60 ∘ + i sin 60 ∘ \cos 60^{\circ} + \mathrm{i}\sin 60^{\circ} cos 6 0 ∘ + i sin 6 0 ∘ );
(4) 3 ( cos 18 ∘ + i sin 18 ∘ ) × 2 ( cos 54 ∘ + i sin 54 ∘ ) × 5 ( cos 108 ∘ + i sin 108 ∘ ) . 3(\cos 18^{\circ} + \mathrm{i}\sin 18^{\circ})\times 2(\cos 54^{\circ} + \mathrm{i}\sin 54^{\circ})\times 5(\cos 108^{\circ} + \mathrm{i}\sin 108^{\circ}). 3 ( cos 1 8 ∘ + i sin 1 8 ∘ ) × 2 ( cos 5 4 ∘ + i sin 5 4 ∘ ) × 5 ( cos 10 8 ∘ + i sin 10 8 ∘ ) .
四道全是乘法,模相乘、辐角相加 ,唯一要留神的是主值。
(1) 模 8 × 2 = 16 8\times 2=16 8 × 2 = 16 ,辐角 π 6 + π 4 = 2 π + 3 π 12 = 5 π 12 \dfrac\pi6+\dfrac\pi4=\dfrac{2\pi+3\pi}{12}=\dfrac{5\pi}{12} 6 π + 4 π = 12 2 π + 3 π = 12 5 π ,落在主值区间里:
16 ( cos 5 π 12 + i sin 5 π 12 ) 16\left(\cos\frac{5\pi}{12}+\mathrm i\sin\frac{5\pi}{12}\right) 16 ( cos 12 5 π + i sin 12 5 π )
(2) 模 2 × 4 = 8 2\times 4=8 2 × 4 = 8 ,辐角 4 π 3 + 5 π 6 = 8 π + 5 π 6 = 13 π 6 \dfrac{4\pi}3+\dfrac{5\pi}6=\dfrac{8\pi+5\pi}{6}=\dfrac{13\pi}6 3 4 π + 6 5 π = 6 8 π + 5 π = 6 13 π 。
这个角超过了 2 π 2\pi 2 π ,要减一个 2 π 2\pi 2 π 调回主值 :13 π 6 − 2 π = π 6 \dfrac{13\pi}6-2\pi=\dfrac\pi6 6 13 π − 2 π = 6 π 。
8 ( cos π 6 + i sin π 6 ) = 8 ( 3 2 + 1 2 i ) = 4 3 + 4 i 8\left(\cos\frac\pi6+\mathrm i\sin\frac\pi6\right)=8\left(\frac{\sqrt3}2+\frac12\mathrm i\right)=4\sqrt3+4\mathrm i 8 ( cos 6 π + i sin 6 π ) = 8 ( 2 3 + 2 1 i ) = 4 3 + 4 i
(3) 模 2 × 3 2 = 6 2 \sqrt2\times\dfrac{\sqrt3}2=\dfrac{\sqrt6}2 2 × 2 3 = 2 6 ,辐角 240 ∘ + 60 ∘ = 300 ∘ 240^\circ+60^\circ=300^\circ 24 0 ∘ + 6 0 ∘ = 30 0 ∘ :
6 2 ( cos 300 ∘ + i sin 300 ∘ ) = 6 2 ( 1 2 − 3 2 i ) = 6 4 − 3 2 4 i \frac{\sqrt6}2\left(\cos 300^\circ+\mathrm i\sin 300^\circ\right)
=\frac{\sqrt6}2\left(\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=\frac{\sqrt6}4-\frac{3\sqrt2}4\mathrm i 2 6 ( cos 30 0 ∘ + i sin 30 0 ∘ ) = 2 6 ( 2 1 − 2 3 i ) = 4 6 − 4 3 2 i
(6 2 ⋅ 3 2 = 18 4 = 3 2 4 \dfrac{\sqrt6}2\cdot\dfrac{\sqrt3}2=\dfrac{\sqrt{18}}4=\dfrac{3\sqrt2}4 2 6 ⋅ 2 3 = 4 18 = 4 3 2 。)
(4) 三个因子相乘,法则照样适用:模 3 × 2 × 5 = 30 3\times 2\times 5=30 3 × 2 × 5 = 30 ,
辐角 18 ∘ + 54 ∘ + 108 ∘ = 180 ∘ 18^\circ+54^\circ+108^\circ=180^\circ 1 8 ∘ + 5 4 ∘ + 10 8 ∘ = 18 0 ∘ :
30 ( cos 180 ∘ + i sin 180 ∘ ) = 30 ( − 1 + 0 ) = − 30 30\left(\cos 180^\circ+\mathrm i\sin 180^\circ\right)=30(-1+0)= -30 30 ( cos 18 0 ∘ + i sin 18 0 ∘ ) = 30 ( − 1 + 0 ) = − 30
第 (4) 小题是本题的设计亮点 :三个角加起来正好 180 ∘ 180^\circ 18 0 ∘ ,
所以结果落在实轴负半轴上,是一个实数。
用代数形式硬乘要展开八项,换成三角形式只需要把三个角加一次。
练习(第 89 页)第 2 题
计算:
(1) 12 ( cos 7 π 4 + i sin 7 π 4 ) ÷ [ 6 ( cos 2 π 3 + i sin 2 π 3 ) ] 12\left(\cos\frac{7\pi}{4}+\mathrm{i}\sin\frac{7\pi}{4}\right)\div\left[6\left(\cos\frac{2\pi}{3}+\mathrm{i}\sin\frac{2\pi}{3}\right)\right] 12 ( cos 4 7 π + i sin 4 7 π ) ÷ [ 6 ( cos 3 2 π + i sin 3 2 π ) ] ;
(2) 3 ( cos 150 ∘ + i sin 150 ∘ ) ÷ [ 2 ( cos 225 ∘ + i sin 225 ∘ ) ] \sqrt{3} (\cos 150^{\circ} + \mathrm{i}\sin 150^{\circ})\div [\sqrt{2} (\cos 225^{\circ} + \mathrm{i}\sin 225^{\circ})] 3 ( cos 15 0 ∘ + i sin 15 0 ∘ ) ÷ [ 2 ( cos 22 5 ∘ + i sin 22 5 ∘ )] ;
(3) 2 ÷ ( cos π 4 + i sin π 4 ) 2\div\left(\cos\frac{\pi}{4}+\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{4}\right) 2 ÷ ( cos 4 π + i sin 4 π ) ;
− i ÷ [ 2 ( cos 120 ∘ + i sin 120 ∘ ) ] . (4) - \mathrm{i} \div [ 2 (\cos 1 2 0 ^ {\circ} + \mathrm{i} \sin 1 2 0 ^ {\circ}) ]. \tag {4} − i ÷ [ 2 ( cos 12 0 ∘ + i sin 12 0 ∘ )] . ( 4 )
四道全是除法,模相除、辐角相减 。
(1) 模 12 6 = 2 \dfrac{12}6=2 6 12 = 2 ,辐角 7 π 4 − 2 π 3 = 21 π − 8 π 12 = 13 π 12 \dfrac{7\pi}4-\dfrac{2\pi}3=\dfrac{21\pi-8\pi}{12}=\dfrac{13\pi}{12} 4 7 π − 3 2 π = 12 21 π − 8 π = 12 13 π :
2 ( cos 13 π 12 + i sin 13 π 12 ) 2\left(\cos\frac{13\pi}{12}+\mathrm i\sin\frac{13\pi}{12}\right) 2 ( cos 12 13 π + i sin 12 13 π )
13 π 12 \dfrac{13\pi}{12} 12 13 π 已在 [ 0 , 2 π ) [0,2\pi) [ 0 , 2 π ) 内,不必调整;这个角不是特殊角,保留三角形式即可 。
(2) 模 3 2 = 6 2 \dfrac{\sqrt3}{\sqrt2}=\dfrac{\sqrt6}2 2 3 = 2 6 ,辐角 150 ∘ − 225 ∘ = − 75 ∘ 150^\circ-225^\circ=-75^\circ 15 0 ∘ − 22 5 ∘ = − 7 5 ∘ 。
差是负的,加 360 ∘ 360^\circ 36 0 ∘ 调回主值 得 285 ∘ 285^\circ 28 5 ∘ :
6 2 ( cos 285 ∘ + i sin 285 ∘ ) \frac{\sqrt6}2\left(\cos 285^\circ+\mathrm i\sin 285^\circ\right) 2 6 ( cos 28 5 ∘ + i sin 28 5 ∘ )
(3) 被除数 2 2 2 是正实数,先补成三角形式 2 ( cos 0 + i sin 0 ) 2(\cos 0+\mathrm i\sin 0) 2 ( cos 0 + i sin 0 ) 。
模 2 1 = 2 \dfrac21=2 1 2 = 2 ,辐角 0 − π 4 = − π 4 0-\dfrac\pi4=-\dfrac\pi4 0 − 4 π = − 4 π :
2 [ cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ] = 2 ( 2 2 − 2 2 i ) = 2 − 2 i 2\left[\cos\left(-\frac\pi4\right)+\mathrm i\sin\left(-\frac\pi4\right)\right]
=2\left(\frac{\sqrt2}2-\frac{\sqrt2}2\mathrm i\right)=\sqrt2-\sqrt2\,\mathrm i 2 [ cos ( − 4 π ) + i sin ( − 4 π ) ] = 2 ( 2 2 − 2 2 i ) = 2 − 2 i
“把实数补成三角形式”这一步不能跳 ,否则辐角无从谈起。
(4) 被除数 − i -\mathrm i − i 的模是 1 1 1 、辐角是 270 ∘ 270^\circ 27 0 ∘ 。
模 1 2 \dfrac12 2 1 ,辐角 270 ∘ − 120 ∘ = 150 ∘ 270^\circ-120^\circ=150^\circ 27 0 ∘ − 12 0 ∘ = 15 0 ∘ :
1 2 ( cos 150 ∘ + i sin 150 ∘ ) = 1 2 ( − 3 2 + 1 2 i ) = − 3 4 + 1 4 i \frac12\left(\cos 150^\circ+\mathrm i\sin 150^\circ\right)
=\frac12\left(-\frac{\sqrt3}2+\frac12\mathrm i\right)=-\frac{\sqrt3}4+\frac14\mathrm i 2 1 ( cos 15 0 ∘ + i sin 15 0 ∘ ) = 2 1 ( − 2 3 + 2 1 i ) = − 4 3 + 4 1 i
练习(第 89 页)第 3 题
在复平面内,把与复数 3 − 3 i 3 - \sqrt{3}\mathrm{i} 3 − 3 i 对应的向量绕原点 O O O 按顺时针方向旋转 60 ∘ 60^{\circ} 6 0 ∘ ,求与所得的向量对应的复数(用代数形式表示).
“绕原点顺时针旋转 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘ “翻译成复数运算,就是乘以
cos ( − 60 ∘ ) + i sin ( − 60 ∘ ) = 1 2 − 3 2 i \cos(-60^\circ)+\mathrm i\sin(-60^\circ)=\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i cos ( − 6 0 ∘ ) + i sin ( − 6 0 ∘ ) = 2 1 − 2 3 i
模是 1 1 1 ,所以只转不伸缩。直接算:
( 3 − 3 i ) ( 1 2 − 3 2 i ) = 3 2 − 3 3 2 i − 3 2 i + 3 2 i 2 (3-\sqrt3\,\mathrm i)\left(\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)
=\frac32-\frac{3\sqrt3}2\mathrm i-\frac{\sqrt3}2\mathrm i+\frac{3}{2}\mathrm i^2 ( 3 − 3 i ) ( 2 1 − 2 3 i ) = 2 3 − 2 3 3 i − 2 3 i + 2 3 i 2
= 3 2 − 3 2 − 4 3 2 i = − 2 3 i =\frac32-\frac32-\frac{4\sqrt3}2\mathrm i=-2\sqrt3\,\mathrm i = 2 3 − 2 3 − 2 4 3 i = − 2 3 i
− 2 3 i \boxed{-2\sqrt3\,\mathrm i} − 2 3 i
换三角形式核对
3 − 3 i 3-\sqrt3\,\mathrm i 3 − 3 i 的模是 9 + 3 = 2 3 \sqrt{9+3}=2\sqrt3 9 + 3 = 2 3 ,
cos θ = 3 2 3 = 3 2 \cos\theta=\dfrac3{2\sqrt3}=\dfrac{\sqrt3}2 cos θ = 2 3 3 = 2 3 、sin θ = − 3 2 3 = − 1 2 \sin\theta=-\dfrac{\sqrt3}{2\sqrt3}=-\dfrac12 sin θ = − 2 3 3 = − 2 1 ,
所以 θ = − π 6 \theta=-\dfrac\pi6 θ = − 6 π 。顺时针再转 π 3 \dfrac\pi3 3 π ,辐角变成 − π 2 -\dfrac\pi2 − 2 π :
2 3 [ cos ( − π 2 ) + i sin ( − π 2 ) ] = − 2 3 i 2\sqrt3\left[\cos\left(-\frac\pi2\right)+\mathrm i\sin\left(-\frac\pi2\right)\right]=-2\sqrt3\,\mathrm i 2 3 [ cos ( − 2 π ) + i sin ( − 2 π ) ] = − 2 3 i
两条路一致。结果落在虚轴负半轴上,说明这个向量恰好被转到了竖直向下的方向 ,
和”原辐角 − 30 ∘ -30^\circ − 3 0 ∘ 再减 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘ 得 − 90 ∘ -90^\circ − 9 0 ∘ “对得上。
习题 7.3 复习巩固 第 1 题
画出下列复数对应的向量,并把这些复数表示成三角形式:
(1) 6;
(2) 1 + i ; 1+i; 1 + i ;
(3) 1 − 3 i ; 1-\sqrt{3}i; 1 − 3 i ;
(4) − 3 2 + 1 2 i . -\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{2} \mathrm{i}. − 2 3 + 2 1 i .
和练习第 1 题同一套动作,仍然是先定模、再由 cos θ \cos\theta cos θ 与 sin θ \sin\theta sin θ 联合定辐角。
复数 向量指向 r r r θ \theta θ (主值)三角形式 6 6 6 实轴正方向 6 6 6 0 0 0 6 ( cos 0 + i sin 0 ) 6(\cos 0+\mathrm i\sin 0) 6 ( cos 0 + i sin 0 ) 1 + i 1+\mathrm i 1 + i 第一象限 2 \sqrt2 2 π 4 \dfrac\pi4 4 π 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) \sqrt2\left(\cos\dfrac\pi4+\mathrm i\sin\dfrac\pi4\right) 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) 1 − 3 i 1-\sqrt3\,\mathrm i 1 − 3 i 第四象限 2 2 2 5 π 3 \dfrac{5\pi}3 3 5 π 2 ( cos 5 π 3 + i sin 5 π 3 ) 2\left(\cos\dfrac{5\pi}3+\mathrm i\sin\dfrac{5\pi}3\right) 2 ( cos 3 5 π + i sin 3 5 π ) − 3 2 + 1 2 i -\dfrac{\sqrt3}2+\dfrac12\mathrm i − 2 3 + 2 1 i 第二象限 1 1 1 5 π 6 \dfrac{5\pi}6 6 5 π cos 5 π 6 + i sin 5 π 6 \cos\dfrac{5\pi}6+\mathrm i\sin\dfrac{5\pi}6 cos 6 5 π + i sin 6 5 π
第 (3) 小题是最容易写错象限的一个 :tan θ = − 3 \tan\theta=-\sqrt3 tan θ = − 3 对应 θ = − π 3 \theta=-\dfrac\pi3 θ = − 3 π 或 2 π 3 \dfrac{2\pi}3 3 2 π ,
但 cos θ = 1 2 > 0 \cos\theta=\dfrac12>0 cos θ = 2 1 > 0 说明在右半平面,sin θ = − 3 2 < 0 \sin\theta=-\dfrac{\sqrt3}2<0 sin θ = − 2 3 < 0 说明在下半平面,
两条一起定在第四象限,主值取 5 π 3 \dfrac{5\pi}3 3 5 π 。
习题 7.3 复习巩固 第 2 题
把下列复数表示成代数形式:
(1) 3 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) 3\sqrt{2}\left(\cos\frac{\pi}{4}+\mathrm{i}\sin\frac{\pi}{4}\right) 3 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) ;
(2) 8 ( cos 11 π 6 + i sin 11 π 6 ) 8\left(\cos\frac{11\pi}{6}+\mathrm{i}\sin\frac{11\pi}{6}\right) 8 ( cos 6 11 π + i sin 6 11 π ) ;
(3) 9 ( cos π + i sin π ) 9(\cos \pi + \mathrm{i} \sin \pi) 9 ( cos π + i sin π ) ;
(4) 6 ( cos 4 π 3 + i sin 4 π 3 ) 6\left(\cos\frac{4\pi}{3}+\mathrm{i}\sin\frac{4\pi}{3}\right) 6 ( cos 3 4 π + i sin 3 4 π ) .
代回 cos θ \cos\theta cos θ 、sin θ \sin\theta sin θ 的值即可。
3 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) = 3 2 ( 2 2 + 2 2 i ) = 3 + 3 i 3\sqrt2\left(\cos\frac\pi4+\mathrm i\sin\frac\pi4\right)
=3\sqrt2\left(\frac{\sqrt2}2+\frac{\sqrt2}2\mathrm i\right)=3+3\mathrm i 3 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) = 3 2 ( 2 2 + 2 2 i ) = 3 + 3 i
8 ( cos 11 π 6 + i sin 11 π 6 ) = 8 ( 3 2 − 1 2 i ) = 4 3 − 4 i 8\left(\cos\frac{11\pi}6+\mathrm i\sin\frac{11\pi}6\right)
=8\left(\frac{\sqrt3}2-\frac12\mathrm i\right)=4\sqrt3-4\mathrm i 8 ( cos 6 11 π + i sin 6 11 π ) = 8 ( 2 3 − 2 1 i ) = 4 3 − 4 i
9 ( cos π + i sin π ) = 9 ( − 1 + 0 ) = − 9 9(\cos\pi+\mathrm i\sin\pi)=9(-1+0)=-9 9 ( cos π + i sin π ) = 9 ( − 1 + 0 ) = − 9
6 ( cos 4 π 3 + i sin 4 π 3 ) = 6 ( − 1 2 − 3 2 i ) = − 3 − 3 3 i 6\left(\cos\frac{4\pi}3+\mathrm i\sin\frac{4\pi}3\right)
=6\left(-\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=-3-3\sqrt3\,\mathrm i 6 ( cos 3 4 π + i sin 3 4 π ) = 6 ( − 2 1 − 2 3 i ) = − 3 − 3 3 i
四个结果分落四种位置 :第一象限、第四象限、实轴负半轴、第三象限,
正好和四个辐角所在的位置一一对应。算完对一眼象限,是最省事的自检。
习题 7.3 复习巩固 第 3 题
计算:
(1) 3 ( cos π 3 + i sin π 3 ) × 3 ( cos π 6 + i sin π 6 ) 3\left(\cos \frac{\pi}{3} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{3}\right) \times 3\left(\cos \frac{\pi}{6} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{6}\right) 3 ( cos 3 π + i sin 3 π ) × 3 ( cos 6 π + i sin 6 π ) ;
(2) 10 ( cos π 2 + i sin π 2 ) × 2 ( cos π 4 + i sin π 4 ) \sqrt{10}\left(\cos \frac{\pi}{2} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{2}\right) \times \sqrt{2}\left(\cos \frac{\pi}{4} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{4}\right) 10 ( cos 2 π + i sin 2 π ) × 2 ( cos 4 π + i sin 4 π ) ;
(3) 10 ( cos 2 π 3 + i sin 2 π 3 ) ÷ [ 5 ( cos π 3 + i sin π 3 ) ] 10\left(\cos \frac{2\pi}{3} + \mathrm{i}\sin \frac{2\pi}{3}\right) \div \left[5\left(\cos \frac{\pi}{3} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{3}\right)\right] 10 ( cos 3 2 π + i sin 3 2 π ) ÷ [ 5 ( cos 3 π + i sin 3 π ) ] ;
(4) 12 ( cos 3 π 2 + i sin 3 π 2 ) ÷ [ 6 ( cos π 6 + i sin π 6 ) ] . 12\left(\cos \frac{3\pi}{2} + \mathrm{i}\sin \frac{3\pi}{2}\right) \div \left[6\left(\cos \frac{\pi}{6} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{6}\right)\right]. 12 ( cos 2 3 π + i sin 2 3 π ) ÷ [ 6 ( cos 6 π + i sin 6 π ) ] .
前两小题是乘法,后两小题是除法。
(1) 模 3 × 3 = 9 3\times 3=9 3 × 3 = 9 ,辐角 π 3 + π 6 = π 2 \dfrac\pi3+\dfrac\pi6=\dfrac\pi2 3 π + 6 π = 2 π :
9 ( cos π 2 + i sin π 2 ) = 9 i 9\left(\cos\frac\pi2+\mathrm i\sin\frac\pi2\right)=9\mathrm i 9 ( cos 2 π + i sin 2 π ) = 9 i
(2) 模 10 × 2 = 20 = 2 5 \sqrt{10}\times\sqrt2=\sqrt{20}=2\sqrt5 10 × 2 = 20 = 2 5 ,辐角 π 2 + π 4 = 3 π 4 \dfrac\pi2+\dfrac\pi4=\dfrac{3\pi}4 2 π + 4 π = 4 3 π :
2 5 ( − 2 2 + 2 2 i ) = − 10 + 10 i 2\sqrt5\left(-\frac{\sqrt2}2+\frac{\sqrt2}2\mathrm i\right)=-\sqrt{10}+\sqrt{10}\,\mathrm i 2 5 ( − 2 2 + 2 2 i ) = − 10 + 10 i
(3) 模 10 5 = 2 \dfrac{10}5=2 5 10 = 2 ,辐角 2 π 3 − π 3 = π 3 \dfrac{2\pi}3-\dfrac\pi3=\dfrac\pi3 3 2 π − 3 π = 3 π :
2 ( 1 2 + 3 2 i ) = 1 + 3 i 2\left(\frac12+\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=1+\sqrt3\,\mathrm i 2 ( 2 1 + 2 3 i ) = 1 + 3 i
(4) 模 12 6 = 2 \dfrac{12}6=2 6 12 = 2 ,辐角 3 π 2 − π 6 = 9 π − π 6 = 4 π 3 \dfrac{3\pi}2-\dfrac\pi6=\dfrac{9\pi-\pi}6=\dfrac{4\pi}3 2 3 π − 6 π = 6 9 π − π = 3 4 π :
2 ( − 1 2 − 3 2 i ) = − 1 − 3 i 2\left(-\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=-1-\sqrt3\,\mathrm i 2 ( − 2 1 − 2 3 i ) = − 1 − 3 i
习题 7.3 复习巩固 第 4 题
计算下列各式,并作出几何解释:
(1) 2 ( cos 2 π 3 + i sin 2 π 3 ) × 2 2 ( cos π 3 + i sin π 3 ) \sqrt{2}\left(\cos \frac{2\pi}{3} + \mathrm{i}\sin \frac{2\pi}{3}\right) \times 2\sqrt{2}\left(\cos \frac{\pi}{3} + \mathrm{i}\sin \frac{\pi}{3}\right) 2 ( cos 3 2 π + i sin 3 2 π ) × 2 2 ( cos 3 π + i sin 3 π ) ;
(2) 2 ( cos 75 ∘ + i sin 75 ∘ ) × ( 1 2 − 1 2 i ) 2(\cos 75^{\circ} + \mathrm{i}\sin 75^{\circ}) \times \left(\frac{1}{2} - \frac{1}{2}\mathrm{i}\right) 2 ( cos 7 5 ∘ + i sin 7 5 ∘ ) × ( 2 1 − 2 1 i ) ;
(3) 4 ( cos 300 ∘ + i sin 300 ∘ ) ÷ [ 2 ( cos 3 π 4 + i sin 3 π 4 ) ] ; 4(\cos 300^{\circ} + \mathrm{i}\sin 300^{\circ})\div \left[\sqrt{2}\left(\cos \frac{3\pi}{4} +\mathrm{i}\sin \frac{3\pi}{4}\right)\right]; 4 ( cos 30 0 ∘ + i sin 30 0 ∘ ) ÷ [ 2 ( cos 4 3 π + i sin 4 3 π ) ] ;
(4) ( − 1 2 + 3 2 i ) ÷ [ 2 ( cos π 3 + i sin π 3 ) ] . \left(-\frac{1}{2} + \frac{\sqrt{3}}{2} \mathrm{i}\right) \div \left[2 \left(\cos \frac{\pi}{3} + \mathrm{i} \sin \frac{\pi}{3}\right)\right]. ( − 2 1 + 2 3 i ) ÷ [ 2 ( cos 3 π + i sin 3 π ) ] .
这道题多要一句几何解释,所以每小题都按”转多少、伸缩多少 ”来说。
(1) 模 2 × 2 2 = 4 \sqrt2\times 2\sqrt2=4 2 × 2 2 = 4 ,辐角 2 π 3 + π 3 = π \dfrac{2\pi}3+\dfrac\pi3=\pi 3 2 π + 3 π = π :
4 ( cos π + i sin π ) = − 4 4(\cos\pi+\mathrm i\sin\pi)=-4 4 ( cos π + i sin π ) = − 4
几何解释 :把与 2 ( cos 2 π 3 + i sin 2 π 3 ) \sqrt2\left(\cos\dfrac{2\pi}3+\mathrm i\sin\dfrac{2\pi}3\right) 2 ( cos 3 2 π + i sin 3 2 π ) 对应的向量
绕 O O O 逆时针转 π 3 \dfrac\pi3 3 π ,再把模拉长到原来的 2 2 2\sqrt2 2 2 倍,
得到一个模为 4 4 4 、辐角为 π \pi π 的向量,即实轴负方向长 4 4 4 的向量。
(2) 第二个因子不是三角形式,先化:1 2 − 1 2 i \dfrac12-\dfrac12\mathrm i 2 1 − 2 1 i 的模是
1 4 + 1 4 = 2 2 \sqrt{\dfrac14+\dfrac14}=\dfrac{\sqrt2}2 4 1 + 4 1 = 2 2 ,辐角是 − 45 ∘ -45^\circ − 4 5 ∘ 。于是模
2 × 2 2 = 2 2\times\dfrac{\sqrt2}2=\sqrt2 2 × 2 2 = 2 ,辐角 75 ∘ − 45 ∘ = 30 ∘ 75^\circ-45^\circ=30^\circ 7 5 ∘ − 4 5 ∘ = 3 0 ∘ :
2 ( cos 30 ∘ + i sin 30 ∘ ) = 2 ( 3 2 + 1 2 i ) = 6 2 + 2 2 i \sqrt2\left(\cos 30^\circ+\mathrm i\sin 30^\circ\right)
=\sqrt2\left(\frac{\sqrt3}2+\frac12\mathrm i\right)=\frac{\sqrt6}2+\frac{\sqrt2}2\mathrm i 2 ( cos 3 0 ∘ + i sin 3 0 ∘ ) = 2 ( 2 3 + 2 1 i ) = 2 6 + 2 2 i
几何解释 :把第一个向量绕 O O O 顺时针 转 45 ∘ 45^\circ 4 5 ∘ ,再把模变为原来的 2 2 \dfrac{\sqrt2}2 2 2 倍。
乘一个辐角为负的复数,方向就是顺时针。
(3) 除法。3 π 4 = 135 ∘ \dfrac{3\pi}4=135^\circ 4 3 π = 13 5 ∘ ,模 4 2 = 2 2 \dfrac4{\sqrt2}=2\sqrt2 2 4 = 2 2 ,
辐角 300 ∘ − 135 ∘ = 165 ∘ 300^\circ-135^\circ=165^\circ 30 0 ∘ − 13 5 ∘ = 16 5 ∘ :
2 2 ( cos 165 ∘ + i sin 165 ∘ ) 2\sqrt2\left(\cos 165^\circ+\mathrm i\sin 165^\circ\right) 2 2 ( cos 16 5 ∘ + i sin 16 5 ∘ )
165 ∘ 165^\circ 16 5 ∘ 不是特殊角,但 165 ∘ = 180 ∘ − 15 ∘ 165^\circ=180^\circ-15^\circ 16 5 ∘ = 18 0 ∘ − 1 5 ∘ ,可以用 15 ∘ 15^\circ 1 5 ∘ 的值展开:
cos 165 ∘ = − 6 + 2 4 , sin 165 ∘ = 6 − 2 4 \cos 165^\circ=-\frac{\sqrt6+\sqrt2}4,\qquad \sin 165^\circ=\frac{\sqrt6-\sqrt2}4 cos 16 5 ∘ = − 4 6 + 2 , sin 16 5 ∘ = 4 6 − 2
2 2 ⋅ ( − 6 + 2 4 ) = − ( 3 + 1 ) , 2 2 ⋅ 6 − 2 4 = 3 − 1 2\sqrt2\cdot\left(-\frac{\sqrt6+\sqrt2}4\right)=-(\sqrt3+1),\qquad
2\sqrt2\cdot\frac{\sqrt6-\sqrt2}4=\sqrt3-1 2 2 ⋅ ( − 4 6 + 2 ) = − ( 3 + 1 ) , 2 2 ⋅ 4 6 − 2 = 3 − 1
− ( 1 + 3 ) + ( 3 − 1 ) i -(1+\sqrt3)+(\sqrt3-1)\mathrm i − ( 1 + 3 ) + ( 3 − 1 ) i
几何解释 :把被除数向量绕 O O O 顺时针转 3 π 4 \dfrac{3\pi}4 4 3 π ,再把模变为原来的 1 2 \dfrac1{\sqrt2} 2 1 倍。
(4) 被除数 − 1 2 + 3 2 i -\dfrac12+\dfrac{\sqrt3}2\mathrm i − 2 1 + 2 3 i 的模是 1 1 1 、辐角是 2 π 3 \dfrac{2\pi}3 3 2 π 。
模 1 2 \dfrac12 2 1 ,辐角 2 π 3 − π 3 = π 3 \dfrac{2\pi}3-\dfrac\pi3=\dfrac\pi3 3 2 π − 3 π = 3 π :
1 2 ( cos π 3 + i sin π 3 ) = 1 2 ( 1 2 + 3 2 i ) = 1 4 + 3 4 i \frac12\left(\cos\frac\pi3+\mathrm i\sin\frac\pi3\right)
=\frac12\left(\frac12+\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=\frac14+\frac{\sqrt3}4\mathrm i 2 1 ( cos 3 π + i sin 3 π ) = 2 1 ( 2 1 + 2 3 i ) = 4 1 + 4 3 i
几何解释 :把被除数向量顺时针转 π 3 \dfrac\pi3 3 π ,模缩为原来的一半。
习题 7.3 综合运用 第 5 题
5.(1)求证 1 cos θ + i sin θ = cos θ − i sin θ ; \frac{1}{\cos\theta + \mathrm{i}\sin\theta} = \cos \theta - \mathrm{i}\sin \theta; c o s θ + i s i n θ 1 = cos θ − i sin θ ;
(2) 写出下列复数 z 的倒数 1 z \frac{1}{z} z 1 的模与辐角:
z = 4 ( cos π 12 + i sin π 12 ) , z = cos π 6 − i sin π 6 , z = 2 2 ( 1 − i ) . z = 4 \Big (\cos \frac {\pi}{1 2} + \mathrm{i} \sin \frac {\pi}{1 2} \Big), \quad z = \cos \frac {\pi}{6} - \mathrm{i} \sin \frac {\pi}{6}, \quad z = \frac {\sqrt {2}}{2} (1 - \mathrm{i}). z = 4 ( cos 12 π + i sin 12 π ) , z = cos 6 π − i sin 6 π , z = 2 2 ( 1 − i ) .
(1) 证明
1 1 1 的模是 1 1 1 、辐角是 0 0 0 ,即 1 = cos 0 + i sin 0 1=\cos 0+\mathrm i\sin 0 1 = cos 0 + i sin 0 。
cos θ + i sin θ \cos\theta+\mathrm i\sin\theta cos θ + i sin θ 的模是 1 1 1 、辐角是 θ \theta θ 。按除法的三角表示:
1 cos θ + i sin θ = 1 1 [ cos ( 0 − θ ) + i sin ( 0 − θ ) ] = cos θ − i sin θ \frac{1}{\cos\theta+\mathrm i\sin\theta}
=\frac11\left[\cos(0-\theta)+\mathrm i\sin(0-\theta)\right]
=\cos\theta-\mathrm i\sin\theta cos θ + i sin θ 1 = 1 1 [ cos ( 0 − θ ) + i sin ( 0 − θ ) ] = cos θ − i sin θ
最后一步用了 cos ( − θ ) = cos θ \cos(-\theta)=\cos\theta cos ( − θ ) = cos θ 、sin ( − θ ) = − sin θ \sin(-\theta)=-\sin\theta sin ( − θ ) = − sin θ 。证毕。
另一条路(代数形式) :分母有理化,
1 cos θ + i sin θ = cos θ − i sin θ ( cos θ + i sin θ ) ( cos θ − i sin θ ) = cos θ − i sin θ cos 2 θ + sin 2 θ = cos θ − i sin θ \frac{1}{\cos\theta+\mathrm i\sin\theta}
=\frac{\cos\theta-\mathrm i\sin\theta}{(\cos\theta+\mathrm i\sin\theta)(\cos\theta-\mathrm i\sin\theta)}
=\frac{\cos\theta-\mathrm i\sin\theta}{\cos^2\theta+\sin^2\theta}=\cos\theta-\mathrm i\sin\theta cos θ + i sin θ 1 = ( cos θ + i sin θ ) ( cos θ − i sin θ ) cos θ − i sin θ = cos 2 θ + sin 2 θ cos θ − i sin θ = cos θ − i sin θ
这条路顺带说明了一件事 :模为 1 1 1 的复数,倒数就等于它的共轭 。
(2) 三个倒数的模与辐角
一般结论:若 z = r ( cos θ + i sin θ ) z=r(\cos\theta+\mathrm i\sin\theta) z = r ( cos θ + i sin θ ) (r > 0 r>0 r > 0 ),则
1 z = 1 r [ cos ( − θ ) + i sin ( − θ ) ] \frac1z=\frac1r\left[\cos(-\theta)+\mathrm i\sin(-\theta)\right] z 1 = r 1 [ cos ( − θ ) + i sin ( − θ ) ]
即倒数的模是原模的倒数,辐角是原辐角的相反数 。逐个用:
z z z z z z 的模z z z 的辐角1 z \dfrac1z z 1 的模1 z \dfrac1z z 1 的辐角4 ( cos π 12 + i sin π 12 ) 4\left(\cos\dfrac\pi{12}+\mathrm i\sin\dfrac\pi{12}\right) 4 ( cos 12 π + i sin 12 π ) 4 4 4 π 12 \dfrac\pi{12} 12 π 1 4 \dfrac14 4 1 − π 12 -\dfrac\pi{12} − 12 π (主值 23 π 12 \dfrac{23\pi}{12} 12 23 π )cos π 6 − i sin π 6 \cos\dfrac\pi6-\mathrm i\sin\dfrac\pi6 cos 6 π − i sin 6 π 1 1 1 − π 6 -\dfrac\pi6 − 6 π 1 1 1 π 6 \dfrac\pi6 6 π 2 2 ( 1 − i ) \dfrac{\sqrt2}2(1-\mathrm i) 2 2 ( 1 − i ) 1 1 1 − π 4 -\dfrac\pi4 − 4 π (主值 7 π 4 \dfrac{7\pi}4 4 7 π )1 1 1 π 4 \dfrac\pi4 4 π
中间那个 z z z 是本题的陷阱 :cos π 6 − i sin π 6 \cos\dfrac\pi6-\mathrm i\sin\dfrac\pi6 cos 6 π − i sin 6 π 不是三角形式,
它的辐角不是 π 6 \dfrac\pi6 6 π 而是 − π 6 -\dfrac\pi6 − 6 π 。先化标准形,再套公式。
第三个 z z z 的模要算一下:∣ 2 2 ( 1 − i ) ∣ = 2 2 ⋅ 2 = 1 \left|\dfrac{\sqrt2}2(1-\mathrm i)\right|
=\dfrac{\sqrt2}2\cdot\sqrt2=1 2 2 ( 1 − i ) = 2 2 ⋅ 2 = 1 ,所以它也在单位圆上。
习题 7.3 综合运用 第 6 题
求证:
(1) ( cos 75 ∘ + i sin 75 ∘ ) ( cos 15 ∘ + i sin 15 ∘ ) = i (\cos 75^{\circ} + \mathrm{i}\sin 75^{\circ})(\cos 15^{\circ} + \mathrm{i}\sin 15^{\circ}) = \mathrm{i} ( cos 7 5 ∘ + i sin 7 5 ∘ ) ( cos 1 5 ∘ + i sin 1 5 ∘ ) = i ;
( cos 3 θ − i sin 3 θ ) ( cos 2 θ − i sin 2 θ ) = cos 5 θ − i sin 5 θ . (2) (\cos 3 \theta - \mathrm{i} \sin 3 \theta) (\cos 2 \theta - \mathrm{i} \sin 2 \theta) = \cos 5 \theta - \mathrm{i} \sin 5 \theta . \tag {2} ( cos 3 θ − i sin 3 θ ) ( cos 2 θ − i sin 2 θ ) = cos 5 θ − i sin 5 θ . ( 2 )
(1) 两个因子都是标准三角形式,模都是 1 1 1 ,直接用乘法法则:
( cos 75 ∘ + i sin 75 ∘ ) ( cos 15 ∘ + i sin 15 ∘ ) = cos 90 ∘ + i sin 90 ∘ = 0 + i = i (\cos 75^\circ+\mathrm i\sin 75^\circ)(\cos 15^\circ+\mathrm i\sin 15^\circ)
=\cos 90^\circ+\mathrm i\sin 90^\circ=0+\mathrm i=\mathrm i ( cos 7 5 ∘ + i sin 7 5 ∘ ) ( cos 1 5 ∘ + i sin 1 5 ∘ ) = cos 9 0 ∘ + i sin 9 0 ∘ = 0 + i = i
证毕。75 ∘ + 15 ∘ = 90 ∘ 75^\circ+15^\circ=90^\circ 7 5 ∘ + 1 5 ∘ = 9 0 ∘ 是这道题的全部内容 ,
用代数形式硬乘则要用到 cos 75 ∘ \cos75^\circ cos 7 5 ∘ 、sin 75 ∘ \sin75^\circ sin 7 5 ∘ 的具体值,麻烦得多。
(2) 两个因子都是减号,先各自化成标准形 :
cos 3 θ − i sin 3 θ = cos ( − 3 θ ) + i sin ( − 3 θ ) \cos 3\theta-\mathrm i\sin 3\theta=\cos(-3\theta)+\mathrm i\sin(-3\theta) cos 3 θ − i sin 3 θ = cos ( − 3 θ ) + i sin ( − 3 θ )
cos 2 θ − i sin 2 θ = cos ( − 2 θ ) + i sin ( − 2 θ ) \cos 2\theta-\mathrm i\sin 2\theta=\cos(-2\theta)+\mathrm i\sin(-2\theta) cos 2 θ − i sin 2 θ = cos ( − 2 θ ) + i sin ( − 2 θ )
模都是 1 1 1 ,辐角相加得 − 5 θ -5\theta − 5 θ :
cos ( − 5 θ ) + i sin ( − 5 θ ) = cos 5 θ − i sin 5 θ \cos(-5\theta)+\mathrm i\sin(-5\theta)=\cos 5\theta-\mathrm i\sin 5\theta cos ( − 5 θ ) + i sin ( − 5 θ ) = cos 5 θ − i sin 5 θ
证毕。
这条结论可以记成一句话:形如 cos α − i sin α \cos\alpha-\mathrm i\sin\alpha cos α − i sin α 的因子相乘,角也照样相加,只是全程带着那个负号。
习题 7.3 综合运用 第 7 题
化简:
(1) ( cos 7 θ + i sin 7 θ ) ( cos 2 θ + i sin 2 θ ) ( cos 5 θ + i sin 5 θ ) ( cos 3 θ + i sin 3 θ ) \frac{(\cos 7\theta + \mathrm{i}\sin 7\theta)(\cos 2\theta + \mathrm{i}\sin 2\theta)}{(\cos 5\theta + \mathrm{i}\sin 5\theta)(\cos 3\theta + \mathrm{i}\sin 3\theta)} ( c o s 5 θ + i s i n 5 θ ) ( c o s 3 θ + i s i n 3 θ ) ( c o s 7 θ + i s i n 7 θ ) ( c o s 2 θ + i s i n 2 θ ) ;
(2) cos φ − i sin φ cos φ + i sin φ . \frac{\cos\varphi - \mathrm{i}\sin\varphi}{\cos\varphi + \mathrm{i}\sin\varphi}. c o s φ + i s i n φ c o s φ − i s i n φ .
(1) 分子分母各自先合并:
分子 = cos ( 7 θ + 2 θ ) + i sin ( 7 θ + 2 θ ) = cos 9 θ + i sin 9 θ \text{分子}=\cos(7\theta+2\theta)+\mathrm i\sin(7\theta+2\theta)=\cos 9\theta+\mathrm i\sin 9\theta 分子 = cos ( 7 θ + 2 θ ) + i sin ( 7 θ + 2 θ ) = cos 9 θ + i sin 9 θ
分母 = cos ( 5 θ + 3 θ ) + i sin ( 5 θ + 3 θ ) = cos 8 θ + i sin 8 θ \text{分母}=\cos(5\theta+3\theta)+\mathrm i\sin(5\theta+3\theta)=\cos 8\theta+\mathrm i\sin 8\theta 分母 = cos ( 5 θ + 3 θ ) + i sin ( 5 θ + 3 θ ) = cos 8 θ + i sin 8 θ
再相除,辐角相减:
cos ( 9 θ − 8 θ ) + i sin ( 9 θ − 8 θ ) = cos θ + i sin θ \cos(9\theta-8\theta)+\mathrm i\sin(9\theta-8\theta)=\cos\theta+\mathrm i\sin\theta cos ( 9 θ − 8 θ ) + i sin ( 9 θ − 8 θ ) = cos θ + i sin θ
(2) 分子不是标准形,先化:cos φ − i sin φ = cos ( − φ ) + i sin ( − φ ) \cos\varphi-\mathrm i\sin\varphi=\cos(-\varphi)+\mathrm i\sin(-\varphi) cos φ − i sin φ = cos ( − φ ) + i sin ( − φ ) 。
模都是 1 1 1 ,辐角相减:
cos ( − φ − φ ) + i sin ( − φ − φ ) = cos 2 φ − i sin 2 φ \cos(-\varphi-\varphi)+\mathrm i\sin(-\varphi-\varphi)=\cos 2\varphi-\mathrm i\sin 2\varphi cos ( − φ − φ ) + i sin ( − φ − φ ) = cos 2 φ − i sin 2 φ
两小题合起来说明一个规律 :所有因子的模都是 1 1 1 时,
整个式子的值只由辐角的代数和 决定——分子上的角取正,分母上的角取负,加起来就是答案的辐角。
习题 7.3 综合运用 第 8 题
设 z = 3 − i z = \sqrt{3} - \mathrm{i} z = 3 − i 对应的向量为 O Z → \overrightarrow{OZ} O Z ,将 O Z → \overrightarrow{OZ} O Z 绕点 O O O 按逆时针方向和顺时针方向分别旋转 45 ∘ 45^{\circ} 4 5 ∘ 和 60 ∘ 60^{\circ} 6 0 ∘ ,求所得向量对应的复数(用代数形式表示).
z = 3 − i z=\sqrt3-\mathrm i z = 3 − i 的模是 3 + 1 = 2 \sqrt{3+1}=2 3 + 1 = 2 ,
cos θ = 3 2 \cos\theta=\dfrac{\sqrt3}2 cos θ = 2 3 、sin θ = − 1 2 \sin\theta=-\dfrac12 sin θ = − 2 1 ,所以辐角是 − π 6 -\dfrac\pi6 − 6 π (即 − 30 ∘ -30^\circ − 3 0 ∘ )。
逆时针旋转 45 ∘ 45^\circ 4 5 ∘
模不变仍是 2 2 2 ,辐角变成 − 30 ∘ + 45 ∘ = 15 ∘ -30^\circ+45^\circ=15^\circ − 3 0 ∘ + 4 5 ∘ = 1 5 ∘ :
2 ( cos 15 ∘ + i sin 15 ∘ ) = 2 ( 6 + 2 4 + 6 − 2 4 i ) = 6 + 2 2 + 6 − 2 2 i 2(\cos 15^\circ+\mathrm i\sin 15^\circ)
=2\left(\frac{\sqrt6+\sqrt2}4+\frac{\sqrt6-\sqrt2}4\mathrm i\right)
=\frac{\sqrt6+\sqrt2}2+\frac{\sqrt6-\sqrt2}2\mathrm i 2 ( cos 1 5 ∘ + i sin 1 5 ∘ ) = 2 ( 4 6 + 2 + 4 6 − 2 i ) = 2 6 + 2 + 2 6 − 2 i
也可以直接乘:( 3 − i ) ⋅ 2 2 ( 1 + i ) = 2 2 [ ( 3 + 1 ) + ( 3 − 1 ) i ] (\sqrt3-\mathrm i)\cdot\dfrac{\sqrt2}2(1+\mathrm i)
=\dfrac{\sqrt2}2\left[(\sqrt3+1)+(\sqrt3-1)\mathrm i\right] ( 3 − i ) ⋅ 2 2 ( 1 + i ) = 2 2 [ ( 3 + 1 ) + ( 3 − 1 ) i ] ,结果相同。
顺时针旋转 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘
辐角变成 − 30 ∘ − 60 ∘ = − 90 ∘ -30^\circ-60^\circ=-90^\circ − 3 0 ∘ − 6 0 ∘ = − 9 0 ∘ :
2 [ cos ( − 90 ∘ ) + i sin ( − 90 ∘ ) ] = 2 ( 0 − i ) = − 2 i 2\left[\cos(-90^\circ)+\mathrm i\sin(-90^\circ)\right]=2(0-\mathrm i)=-2\mathrm i 2 [ cos ( − 9 0 ∘ ) + i sin ( − 9 0 ∘ ) ] = 2 ( 0 − i ) = − 2 i
这个结果特别干净,值得用代数形式验一遍 :
( 3 − i ) ( 1 2 − 3 2 i ) = 3 2 − 3 2 i − 1 2 i + 3 2 i 2 = ( 3 2 − 3 2 ) − 2 i = − 2 i (\sqrt3-\mathrm i)\left(\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)
=\frac{\sqrt3}2-\frac32\mathrm i-\frac12\mathrm i+\frac{\sqrt3}2\mathrm i^2
=\left(\frac{\sqrt3}2-\frac{\sqrt3}2\right)-2\mathrm i=-2\mathrm i ( 3 − i ) ( 2 1 − 2 3 i ) = 2 3 − 2 3 i − 2 1 i + 2 3 i 2 = ( 2 3 − 2 3 ) − 2 i = − 2 i
两条路一致。
原辐角是 − 30 ∘ -30^\circ − 3 0 ∘ ,再顺时针 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘ 正好转到竖直向下,所以结果一定是纯虚数且虚部为负。
这一步在动笔之前就能预判。
习题 7.3 拓广探索 第 9 题
如下页图,复平面内的 △ A B C \triangle ABC △ A B C 是等边三角形,它的两个顶点 A , B A, B A , B 的坐标分别为(1,0),(2,1),求点 C C C 的坐标.
思路 :等边三角形的第三个顶点,就是把一个顶点绕另一个顶点旋转 ± 60 ∘ \pm 60^\circ ± 6 0 ∘ 得到的。
用复数说,就是把向量 A B → \overrightarrow{AB} A B 绕 A A A 旋转 ± 60 ∘ \pm 60^\circ ± 6 0 ∘ 。
A A A 、B B B 对应的复数分别是 1 1 1 和 2 + i 2+\mathrm i 2 + i ,所以
A B → 对应 ( 2 + i ) − 1 = 1 + i \overrightarrow{AB}\ \text{对应}\ (2+\mathrm i)-1=1+\mathrm i A B 对应 ( 2 + i ) − 1 = 1 + i
顺时针旋转 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘ (与图形一致的那一个)
( 1 + i ) ( 1 2 − 3 2 i ) = 1 2 − 3 2 i + 1 2 i − 3 2 i 2 = 1 + 3 2 + 1 − 3 2 i (1+\mathrm i)\left(\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)
=\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i+\frac12\mathrm i-\frac{\sqrt3}2\mathrm i^2
=\frac{1+\sqrt3}2+\frac{1-\sqrt3}2\mathrm i ( 1 + i ) ( 2 1 − 2 3 i ) = 2 1 − 2 3 i + 2 1 i − 2 3 i 2 = 2 1 + 3 + 2 1 − 3 i
再把起点搬回 A A A :
C = 1 + 1 + 3 2 + 1 − 3 2 i = 3 + 3 2 + 1 − 3 2 i C=1+\frac{1+\sqrt3}2+\frac{1-\sqrt3}2\mathrm i=\frac{3+\sqrt3}2+\frac{1-\sqrt3}2\mathrm i C = 1 + 2 1 + 3 + 2 1 − 3 i = 2 3 + 3 + 2 1 − 3 i
C ( 3 + 3 2 , 1 − 3 2 ) \boxed{C\left(\frac{3+\sqrt3}2,\ \frac{1-\sqrt3}2\right)} C ( 2 3 + 3 , 2 1 − 3 )
1 − 3 2 ≈ − 0.37 < 0 \dfrac{1-\sqrt3}2\approx-0.37<0 2 1 − 3 ≈ − 0.37 < 0 ,点在实轴下方。
这与图完全对得上。 照着扫描页把图上能看到的三件事列出来:
A A A 是三角形与实轴的交点,在原点右侧的实轴正半轴上;
B B B 在第一象限,位于 A A A 的右上方;
C C C 的标注在实轴下方 ,且横坐标比 B B B 还靠右一点。
本解算出的 C ≈ ( 2.37 , − 0.37 ) C\approx(2.37,\,-0.37) C ≈ ( 2.37 , − 0.37 ) 三条都满足,
而下面那个 C ′ ≈ ( 0.63 , 1.37 ) C'\approx(0.63,\,1.37) C ′ ≈ ( 0.63 , 1.37 ) 在实轴上方、还在 A A A 的左边,与图相反。
换个说法:图中 A → B → C A\to B\to C A → B → C 是顺时针 绕行,正好对应顺时针旋转的那一支。
另一个解
如果改成逆时针旋转 60 ∘ 60^\circ 6 0 ∘ ,同样得到一个等边三角形:
( 1 + i ) ( 1 2 + 3 2 i ) = 1 − 3 2 + 1 + 3 2 i (1+\mathrm i)\left(\frac12+\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)=\frac{1-\sqrt3}2+\frac{1+\sqrt3}2\mathrm i ( 1 + i ) ( 2 1 + 2 3 i ) = 2 1 − 3 + 2 1 + 3 i
C ′ = 3 − 3 2 + 1 + 3 2 i C'=\frac{3-\sqrt3}2+\frac{1+\sqrt3}2\mathrm i C ′ = 2 3 − 3 + 2 1 + 3 i
C ′ ≈ ( 0.63 , 1.37 ) C'\approx(0.63,\,1.37) C ′ ≈ ( 0.63 , 1.37 ) ,在实轴上方 ,且落在 A A A 的左上方——
与图中 C C C 的位置正好相反,所以它是本题图形之外的那一支。
题面只说”复平面内的 △ A B C \triangle ABC △ A B C 是等边三角形”,单看文字两个解都成立;
是图把 C C C 钉在了实轴下方。 答题时把图作为条件用,同时知道另一个解的存在。
如果这道题去掉图 ,标准答案就该把两个坐标并列写出,缺一个算漏解。
验算
∣ A B ∣ 2 = 1 2 + 1 2 = 2 |AB|^2=1^2+1^2=2 ∣ A B ∣ 2 = 1 2 + 1 2 = 2 。对第一个解,
∣ A C ∣ 2 = ( 3 + 3 2 − 1 ) 2 + ( 1 − 3 2 ) 2 = ( 1 + 3 2 ) 2 + ( 1 − 3 2 ) 2 = 4 + 2 3 4 + 4 − 2 3 4 = 2 |AC|^2=\left(\frac{3+\sqrt3}2-1\right)^2+\left(\frac{1-\sqrt3}2\right)^2
=\left(\frac{1+\sqrt3}2\right)^2+\left(\frac{1-\sqrt3}2\right)^2
=\frac{4+2\sqrt3}4+\frac{4-2\sqrt3}4=2 ∣ A C ∣ 2 = ( 2 3 + 3 − 1 ) 2 + ( 2 1 − 3 ) 2 = ( 2 1 + 3 ) 2 + ( 2 1 − 3 ) 2 = 4 4 + 2 3 + 4 4 − 2 3 = 2
与 ∣ A B ∣ 2 |AB|^2 ∣ A B ∣ 2 相等,符合等边。
习题 7.3 拓广探索 第 10 题
如下页图,已知平面内并列的三个全等的正方形,利用复数证明
∠ 1 + ∠ 2 + ∠ 3 = π 2 . \angle 1 + \angle 2 + \angle 3 = \frac {\pi}{2}. ∠1 + ∠2 + ∠3 = 2 π .
先建系 :把三个正方形的边长取作 1 1 1 ,把左下角那个公共顶点取作原点 O O O ,
底边所在直线取作实轴。这样三条斜线的另一端分别是 ( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) 、( 2 , 1 ) (2,1) ( 2 , 1 ) 、( 3 , 1 ) (3,1) ( 3 , 1 ) ,
对应的复数就是 1 + i 1+\mathrm i 1 + i 、2 + i 2+\mathrm i 2 + i 、3 + i 3+\mathrm i 3 + i 。
由图中的位置关系,∠ 1 \angle 1 ∠1 、∠ 2 \angle 2 ∠2 、∠ 3 \angle 3 ∠3 分别是这三条斜线与水平方向的夹角
(上边 y = 1 y=1 y = 1 与底边 y = 0 y=0 y = 0 平行,同位角相等),也就是
∠ 1 = arg ( 1 + i ) , ∠ 2 = arg ( 2 + i ) , ∠ 3 = arg ( 3 + i ) \angle 1=\arg(1+\mathrm i),\quad \angle 2=\arg(2+\mathrm i),\quad \angle 3=\arg(3+\mathrm i) ∠1 = arg ( 1 + i ) , ∠2 = arg ( 2 + i ) , ∠3 = arg ( 3 + i )
证明
三个辐角之和,就是三个复数之积的辐角 。把积算出来:
( 1 + i ) ( 2 + i ) = 2 + i + 2 i + i 2 = 1 + 3 i (1+\mathrm i)(2+\mathrm i)=2+\mathrm i+2\mathrm i+\mathrm i^2=1+3\mathrm i ( 1 + i ) ( 2 + i ) = 2 + i + 2 i + i 2 = 1 + 3 i
( 1 + 3 i ) ( 3 + i ) = 3 + i + 9 i + 3 i 2 = 3 − 3 + 10 i = 10 i (1+3\mathrm i)(3+\mathrm i)=3+\mathrm i+9\mathrm i+3\mathrm i^2=3-3+10\mathrm i=10\mathrm i ( 1 + 3 i ) ( 3 + i ) = 3 + i + 9 i + 3 i 2 = 3 − 3 + 10 i = 10 i
10 i 10\mathrm i 10 i 是纯虚数且虚部为正,落在虚轴正半轴上,所以
arg [ ( 1 + i ) ( 2 + i ) ( 3 + i ) ] = π 2 \arg\left[(1+\mathrm i)(2+\mathrm i)(3+\mathrm i)\right]=\frac\pi2 arg [ ( 1 + i ) ( 2 + i ) ( 3 + i ) ] = 2 π
于是
∠ 1 + ∠ 2 + ∠ 3 ≡ π 2 ( m o d 2 π ) \angle 1+\angle 2+\angle 3\equiv\frac\pi2\pmod{2\pi} ∠1 + ∠2 + ∠3 ≡ 2 π ( mod 2 π )
最后一步要把”模 2 π 2\pi 2 π “这个尾巴收干净 :三个角都是锐角
(三条斜线都在第一象限,且 0 < arg ( k + i ) < π 2 0<\arg(k+\mathrm i)<\dfrac\pi2 0 < arg ( k + i ) < 2 π ),
所以 0 < ∠ 1 + ∠ 2 + ∠ 3 < 3 π 2 0<\angle 1+\angle 2+\angle 3<\dfrac{3\pi}2 0 < ∠1 + ∠2 + ∠3 < 2 3 π ,
这个区间里与 π 2 \dfrac\pi2 2 π 相差 2 π 2\pi 2 π 整数倍的只有 π 2 \dfrac\pi2 2 π 本身。因此
∠ 1 + ∠ 2 + ∠ 3 = π 2 \angle 1+\angle 2+\angle 3=\frac\pi2 ∠1 + ∠2 + ∠3 = 2 π
证毕。
这一步不能省 :辐角相加只保证”相差 2 k π 2k\pi 2 k π “,要断定等号,
必须先把和的范围框住。这是本节反复强调的同一件事。
顺带看看这三个角具体是多少 :∠ 1 = 45 ∘ \angle1=45^\circ ∠1 = 4 5 ∘ ,
∠ 2 = arctan 1 2 ≈ 26.57 ∘ \angle2=\arctan\dfrac12\approx 26.57^\circ ∠2 = arctan 2 1 ≈ 26.5 7 ∘ ,∠ 3 = arctan 1 3 ≈ 18.43 ∘ \angle3=\arctan\dfrac13\approx 18.43^\circ ∠3 = arctan 3 1 ≈ 18.4 3 ∘ ,
加起来正好 90 ∘ 90^\circ 9 0 ∘ 。
用纯几何证明这个恒等式并不容易,换成复数只要算一次乘法。
这就是本节说的”三角表示给乘法带来的便利”。
复习参考题 7 复习巩固 第 1 题
选择题
(1) 复数 a + b i a + bi a + bi 与 c + d i c + di c + d i 的积是实数的充要条件是().
(A) a d + b c = 0 ad + bc = 0 a d + b c = 0 (B) a c + b d = 0 ac + bd = 0 a c + b d = 0 (C) ac = bd (D) ad = bc
(2) 复数 5 i − 2 \frac{5}{\mathrm{i} - 2} i − 2 5 的共轭复数是(). (A) i + 2 \mathrm{i} + 2 i + 2 (B) i − 2 \mathrm{i} - 2 i − 2 (C) − 2 − i -2 - \mathrm{i} − 2 − i (D) 2 − i 2 - \mathrm{i} 2 − i (3) 当 2 3 < m < 1 \frac{2}{3} < m < 1 3 2 < m < 1 时, 复数 m ( 3 + i ) − ( 2 + i ) m(3 + \mathrm{i}) - (2 + \mathrm{i}) m ( 3 + i ) − ( 2 + i ) 在复平面内对应的点位于 ( ). (A) 第一象限 (B) 第二象限 (C) 第三象限 (D) 第四象限
*(4) 复数 sin 40 ∘ \sin 40^{\circ} sin 4 0 ∘ —icos 40 ∘ 40^{\circ} 4 0 ∘ 的辐角主值是().
(A) 40 ∘ 40^{\circ} 4 0 ∘ (B) 140 ∘ 140^{\circ} 14 0 ∘ (C) 220 ∘ 220^{\circ} 22 0 ∘ (D) 310 ∘ 310^{\circ} 31 0 ∘
(第 (4) 小题的转写里 − i cos 40 ∘ -\mathrm i\cos 40^\circ − i cos 4 0 ∘ 被 OCR 成了”—icos”,
按扫描页应读作 sin 40 ∘ − i cos 40 ∘ \sin 40^\circ-\mathrm i\cos 40^\circ sin 4 0 ∘ − i cos 4 0 ∘ 。)
(1) 选 (A)。 按代数形式展开:
( a + b i ) ( c + d i ) = ( a c − b d ) + ( a d + b c ) i (a+b\mathrm i)(c+d\mathrm i)=(ac-bd)+(ad+bc)\mathrm i ( a + b i ) ( c + d i ) = ( a c − b d ) + ( a d + b c ) i
积是实数当且仅当虚部为零,即 a d + b c = 0 ad+bc=0 a d + b c = 0 。
(B) 弄反了实部与虚部的组合,(C)(D) 是把加号写成了等号,都不对。
(2) 选 (B)。 先把 5 i − 2 \dfrac5{\mathrm i-2} i − 2 5 化简。注意 i − 2 = − 2 + i \mathrm i-2=-2+\mathrm i i − 2 = − 2 + i ,
分母有理化时乘以它的共轭 − 2 − i -2-\mathrm i − 2 − i :
5 − 2 + i = 5 ( − 2 − i ) ( − 2 ) 2 + 1 2 = 5 ( − 2 − i ) 5 = − 2 − i \frac{5}{-2+\mathrm i}=\frac{5(-2-\mathrm i)}{(-2)^2+1^2}=\frac{5(-2-\mathrm i)}5=-2-\mathrm i − 2 + i 5 = ( − 2 ) 2 + 1 2 5 ( − 2 − i ) = 5 5 ( − 2 − i ) = − 2 − i
它的共轭复数是 − 2 + i -2+\mathrm i − 2 + i ,也就是 i − 2 \mathrm i-2 i − 2 。
(C) 是没取共轭就填了,是最容易误选的一项。
(3) 选 (D)。 先整理成代数形式:
m ( 3 + i ) − ( 2 + i ) = ( 3 m − 2 ) + ( m − 1 ) i m(3+\mathrm i)-(2+\mathrm i)=(3m-2)+(m-1)\mathrm i m ( 3 + i ) − ( 2 + i ) = ( 3 m − 2 ) + ( m − 1 ) i
由 2 3 < m < 1 \dfrac23<m<1 3 2 < m < 1 得 3 m ∈ ( 2 , 3 ) 3m\in(2,3) 3 m ∈ ( 2 , 3 ) ,所以实部 3 m − 2 ∈ ( 0 , 1 ) 3m-2\in(0,1) 3 m − 2 ∈ ( 0 , 1 ) 为正 ;
又 m − 1 ∈ ( − 1 3 , 0 ) m-1\in\left(-\dfrac13,0\right) m − 1 ∈ ( − 3 1 , 0 ) ,虚部为负 。正实部、负虚部即第四象限。
(4) 选 (D)。 要把 sin 40 ∘ − i cos 40 ∘ \sin40^\circ-\mathrm i\cos40^\circ sin 4 0 ∘ − i cos 4 0 ∘ 写成 cos θ + i sin θ \cos\theta+\mathrm i\sin\theta cos θ + i sin θ ,
需要同时满足
cos θ = sin 40 ∘ , sin θ = − cos 40 ∘ \cos\theta=\sin 40^\circ,\qquad \sin\theta=-\cos 40^\circ cos θ = sin 4 0 ∘ , sin θ = − cos 4 0 ∘
用诱导公式:sin 40 ∘ = cos 50 ∘ \sin40^\circ=\cos 50^\circ sin 4 0 ∘ = cos 5 0 ∘ ,cos 40 ∘ = sin 50 ∘ \cos40^\circ=\sin 50^\circ cos 4 0 ∘ = sin 5 0 ∘ ,于是
cos θ = cos 50 ∘ , sin θ = − sin 50 ∘ \cos\theta=\cos 50^\circ,\qquad \sin\theta=-\sin 50^\circ cos θ = cos 5 0 ∘ , sin θ = − sin 5 0 ∘
两式同时成立的是 θ = − 50 ∘ \theta=-50^\circ θ = − 5 0 ∘ ,主值取 − 50 ∘ + 360 ∘ = 310 ∘ -50^\circ+360^\circ=310^\circ − 5 0 ∘ + 36 0 ∘ = 31 0 ∘ 。
这道题的坑在于只对一个式子 :若只看 cos θ = sin 40 ∘ = cos 50 ∘ \cos\theta=\sin40^\circ=\cos50^\circ cos θ = sin 4 0 ∘ = cos 5 0 ∘ 就填 50 ∘ 50^\circ 5 0 ∘ ,
或者只看 tan \tan tan 就填 130 ∘ 130^\circ 13 0 ∘ ,都会掉进去。辐角必须由 cos \cos cos 、sin \sin sin 两式联合确定。
另外这个复数的模是 sin 2 40 ∘ + cos 2 40 ∘ = 1 \sqrt{\sin^240^\circ+\cos^240^\circ}=1 sin 2 4 0 ∘ + cos 2 4 0 ∘ = 1 ,落在单位圆上,
310 ∘ 310^\circ 31 0 ∘ 在第四象限,与”实部 sin 40 ∘ > 0 \sin40^\circ>0 sin 4 0 ∘ > 0 、虚部 − cos 40 ∘ < 0 -\cos40^\circ<0 − cos 4 0 ∘ < 0 “一致。
复习参考题 7 复习巩固 第 2 题
2. 填空题
(1)若复数 z 的模为 5,虚部为 -4,则复数 z=____。
(2) 已知复数 z=1-2i,那么 1 z ˉ = \frac{1}{\bar{z}}= z ˉ 1 = ____.
(3) 复数 6 + 5 i 6 + 5i 6 + 5 i 与 − 3 + 4 i -3 + 4i − 3 + 4 i 分别表示向量 O A → \overrightarrow{OA} O A 与 O B → \overrightarrow{OB} O B ,则表示向量 B A → \overrightarrow{BA} B A 的复数为
*(4) 如果向量O Z → \overrightarrow{OZ} O Z 对应复数4i,O Z → \overrightarrow{OZ} O Z 绕点O按逆时针方向旋转45 ∘ 45^{\circ} 4 5 ∘ 后再把模变为原来的2 \sqrt{2} 2 倍得到向量O Z 1 → \overrightarrow{OZ_{1}} O Z 1 ,那么与O Z 1 → \overrightarrow{OZ_{1}} O Z 1 对应的复数是____(用代数形式表示).
(1) 设 z = a − 4 i z=a-4\mathrm i z = a − 4 i (虚部已给定为 − 4 -4 − 4 ),由 ∣ z ∣ = 5 |z|=5 ∣ z ∣ = 5 得
a 2 + ( − 4 ) 2 = 25 ⟹ a 2 = 9 ⟹ a = ± 3 a^2+(-4)^2=25\ \Longrightarrow\ a^2=9\ \Longrightarrow\ a=\pm 3 a 2 + ( − 4 ) 2 = 25 ⟹ a 2 = 9 ⟹ a = ± 3
z = 3 − 4 i 或 z = − 3 − 4 i \boxed{z=3-4\mathrm i\ \text{或}\ z=-3-4\mathrm i} z = 3 − 4 i 或 z = − 3 − 4 i
“虚部”指的是 b b b 本身而不是 b i b\mathrm i b i ,所以是 b = − 4 b=-4 b = − 4 ;
又题目没有限定实部符号,两个解都要写 。
(2) z = 1 − 2 i z=1-2\mathrm i z = 1 − 2 i ,所以 z ˉ = 1 + 2 i \bar z=1+2\mathrm i z ˉ = 1 + 2 i :
1 z ˉ = 1 1 + 2 i = 1 − 2 i 1 2 + 2 2 = 1 5 − 2 5 i \frac1{\bar z}=\frac1{1+2\mathrm i}=\frac{1-2\mathrm i}{1^2+2^2}=\frac15-\frac25\mathrm i z ˉ 1 = 1 + 2 i 1 = 1 2 + 2 2 1 − 2 i = 5 1 − 5 2 i
(3) 向量相减即对应复数相减:
B A → = O A → − O B → ⟹ ( 6 + 5 i ) − ( − 3 + 4 i ) = 9 + i \overrightarrow{BA}=\overrightarrow{OA}-\overrightarrow{OB}
\ \Longrightarrow\ (6+5\mathrm i)-(-3+4\mathrm i)=9+\mathrm i B A = O A − O B ⟹ ( 6 + 5 i ) − ( − 3 + 4 i ) = 9 + i
注意是 B A → \overrightarrow{BA} B A 不是 A B → \overrightarrow{AB} A B ,减的顺序反了会得到 − 9 − i -9-\mathrm i − 9 − i 。
(4) “逆时针旋转 45 ∘ 45^\circ 4 5 ∘ 再把模变为原来的 2 \sqrt2 2 倍”,
合起来就是乘以 2 ( cos 45 ∘ + i sin 45 ∘ ) = 1 + i \sqrt2(\cos45^\circ+\mathrm i\sin45^\circ)=1+\mathrm i 2 ( cos 4 5 ∘ + i sin 4 5 ∘ ) = 1 + i :
4 i × ( 1 + i ) = 4 i + 4 i 2 = − 4 + 4 i 4\mathrm i\times(1+\mathrm i)=4\mathrm i+4\mathrm i^2=-4+4\mathrm i 4 i × ( 1 + i ) = 4 i + 4 i 2 = − 4 + 4 i
用三角形式核对:4 i 4\mathrm i 4 i 的模是 4 4 4 、辐角是 90 ∘ 90^\circ 9 0 ∘ ;
新的模是 4 2 4\sqrt2 4 2 、辐角是 135 ∘ 135^\circ 13 5 ∘ ,而
4 2 ( − 2 2 + 2 2 i ) = − 4 + 4 i 4\sqrt2\left(-\frac{\sqrt2}2+\frac{\sqrt2}2\mathrm i\right)=-4+4\mathrm i 4 2 ( − 2 2 + 2 2 i ) = − 4 + 4 i
两条路一致。
复习参考题 7 复习巩固 第 3 题
求证: z ⋅ z ˉ = ∣ z ∣ 2 = ∣ z ˉ ∣ 2 z \cdot \bar{z} = |z|^2 = |\bar{z}|^2 z ⋅ z ˉ = ∣ z ∣ 2 = ∣ z ˉ ∣ 2 .
设 z = a + b i z=a+b\mathrm i z = a + b i (a , b ∈ R a,b\in\mathbf R a , b ∈ R ),则 z ˉ = a − b i \bar z=a-b\mathrm i z ˉ = a − b i 。三项分别算:
z ⋅ z ˉ = ( a + b i ) ( a − b i ) = a 2 − ( b i ) 2 = a 2 + b 2 z\cdot\bar z=(a+b\mathrm i)(a-b\mathrm i)=a^2-(b\mathrm i)^2=a^2+b^2 z ⋅ z ˉ = ( a + b i ) ( a − b i ) = a 2 − ( b i ) 2 = a 2 + b 2
∣ z ∣ 2 = ( a 2 + b 2 ) 2 = a 2 + b 2 |z|^2=\left(\sqrt{a^2+b^2}\right)^2=a^2+b^2 ∣ z ∣ 2 = ( a 2 + b 2 ) 2 = a 2 + b 2
∣ z ˉ ∣ 2 = ( a 2 + ( − b ) 2 ) 2 = a 2 + b 2 |\bar z|^2=\left(\sqrt{a^2+(-b)^2}\right)^2=a^2+b^2 ∣ z ˉ ∣ 2 = ( a 2 + ( − b ) 2 ) 2 = a 2 + b 2
三者都等于 a 2 + b 2 a^2+b^2 a 2 + b 2 ,所以
z ⋅ z ˉ = ∣ z ∣ 2 = ∣ z ˉ ∣ 2 z\cdot\bar z=|z|^2=|\bar z|^2 z ⋅ z ˉ = ∣ z ∣ 2 = ∣ z ˉ ∣ 2
证毕。
这条恒等式后面用得非常多 :它是复数分母有理化的原理
(分子分母同乘 z ˉ \bar z z ˉ ,分母就变成了实数 ∣ z ∣ 2 |z|^2 ∣ z ∣ 2 ),
也是”模为 1 1 1 时倒数等于共轭”的来源。
几何上它说的是:一个向量和它关于实轴的镜像相乘,得到的是长度的平方。
复习参考题 7 复习巩固 第 4 题
已知复数 z z z 与 ( z + 2 ) 2 − 8 i (z + 2)^2 - 8\mathrm{i} ( z + 2 ) 2 − 8 i 都是纯虚数,求 z z z .
z z z 是纯虚数,所以可设 z = b i z=b\mathrm i z = b i ,其中 b ∈ R b\in\mathbf R b ∈ R 且 b ≠ 0 b\neq 0 b = 0 。代入第二个式子:
( z + 2 ) 2 − 8 i = ( b i + 2 ) 2 − 8 i = ( 4 + 4 b i + b 2 i 2 ) − 8 i = ( 4 − b 2 ) + ( 4 b − 8 ) i (z+2)^2-8\mathrm i=(b\mathrm i+2)^2-8\mathrm i
=\left(4+4b\mathrm i+b^2\mathrm i^2\right)-8\mathrm i
=\left(4-b^2\right)+(4b-8)\mathrm i ( z + 2 ) 2 − 8 i = ( b i + 2 ) 2 − 8 i = ( 4 + 4 b i + b 2 i 2 ) − 8 i = ( 4 − b 2 ) + ( 4 b − 8 ) i
它也是纯虚数,两个条件缺一不可 :
4 − b 2 = 0 且 4 b − 8 ≠ 0 4-b^2=0\quad\text{且}\quad 4b-8\neq 0 4 − b 2 = 0 且 4 b − 8 = 0
前者给出 b = ± 2 b=\pm2 b = ± 2 ,后者排除 b = 2 b=2 b = 2 ,所以 b = − 2 b=-2 b = − 2 :
z = − 2 i \boxed{z=-2\mathrm i} z = − 2 i
验算 :z = − 2 i z=-2\mathrm i z = − 2 i 是纯虚数;
( − 2 i + 2 ) 2 − 8 i = ( 4 − 8 i + 4 i 2 ) − 8 i = − 8 i − 8 i = − 16 i (-2\mathrm i+2)^2-8\mathrm i=(4-8\mathrm i+4\mathrm i^2)-8\mathrm i=-8\mathrm i-8\mathrm i=-16\mathrm i ( − 2 i + 2 ) 2 − 8 i = ( 4 − 8 i + 4 i 2 ) − 8 i = − 8 i − 8 i = − 16 i
确实是纯虚数。如果只列”实部为零”而忘了”虚部不为零”,就会把 b = 2 b=2 b = 2 也当成解 ——
那时 ( z + 2 ) 2 − 8 i = 0 (z+2)^2-8\mathrm i=0 ( z + 2 ) 2 − 8 i = 0 ,0 0 0 不是纯虚数。这是本题唯一的考点。
复习参考题 7 复习巩固 第 5 题
在复数集 C 中解下列方程:
(1) 4 x 2 + 9 = 0 ; 4x^{2}+9=0; 4 x 2 + 9 = 0 ;
(2) ( x − 3 ) ( x − 5 ) + 2 = 0. (x-3)(x-5)+2=0. ( x − 3 ) ( x − 5 ) + 2 = 0.
(1) 4 x 2 + 9 = 0 ⟹ x 2 = − 9 4 4x^2+9=0\ \Longrightarrow\ x^2=-\dfrac94 4 x 2 + 9 = 0 ⟹ x 2 = − 4 9 。在复数集里 − 9 4 -\dfrac94 − 4 9 有两个平方根:
x = ± 3 2 i x=\pm\frac32\mathrm i x = ± 2 3 i
(2) 先展开成一般式:
( x − 3 ) ( x − 5 ) + 2 = x 2 − 8 x + 15 + 2 = x 2 − 8 x + 17 = 0 (x-3)(x-5)+2=x^2-8x+15+2=x^2-8x+17=0 ( x − 3 ) ( x − 5 ) + 2 = x 2 − 8 x + 15 + 2 = x 2 − 8 x + 17 = 0
判别式 Δ = 64 − 68 = − 4 < 0 \Delta=64-68=-4<0 Δ = 64 − 68 = − 4 < 0 ,在实数集里无解,在复数集里用求根公式:
x = 8 ± − 4 2 = 8 ± 2 i 2 = 4 ± i x=\frac{8\pm\sqrt{-4}}2=\frac{8\pm 2\mathrm i}2=4\pm\mathrm i x = 2 8 ± − 4 = 2 8 ± 2 i = 4 ± i
两小题的共同点 :实系数一元二次方程在复数集里总有两个根,且互为共轭 。
可以用韦达定理验一下 (2):两根之和 ( 4 + i ) + ( 4 − i ) = 8 (4+\mathrm i)+(4-\mathrm i)=8 ( 4 + i ) + ( 4 − i ) = 8 ,
两根之积 ( 4 + i ) ( 4 − i ) = 16 + 1 = 17 (4+\mathrm i)(4-\mathrm i)=16+1=17 ( 4 + i ) ( 4 − i ) = 16 + 1 = 17 ,与 x 2 − 8 x + 17 x^2-8x+17 x 2 − 8 x + 17 的系数吻合。
复习参考题 7 综合运用 第 6 题
已知 z 1 = 5 + 10 i z_{1} = 5 + 10\mathrm{i} z 1 = 5 + 10 i , z 2 = 3 − 4 i z_{2} = 3 - 4\mathrm{i} z 2 = 3 − 4 i , 1 z = 1 z 1 + 1 z 2 \frac{1}{z} = \frac{1}{z_{1}} + \frac{1}{z_{2}} z 1 = z 1 1 + z 2 1 , 求 z z z .
先分别求两个倒数,每一步都用”分子分母同乘共轭” :
1 z 1 = 1 5 + 10 i = 5 − 10 i 5 2 + 10 2 = 5 − 10 i 125 = 1 − 2 i 25 \frac1{z_1}=\frac1{5+10\mathrm i}=\frac{5-10\mathrm i}{5^2+10^2}=\frac{5-10\mathrm i}{125}=\frac{1-2\mathrm i}{25} z 1 1 = 5 + 10 i 1 = 5 2 + 1 0 2 5 − 10 i = 125 5 − 10 i = 25 1 − 2 i
1 z 2 = 1 3 − 4 i = 3 + 4 i 3 2 + 4 2 = 3 + 4 i 25 \frac1{z_2}=\frac1{3-4\mathrm i}=\frac{3+4\mathrm i}{3^2+4^2}=\frac{3+4\mathrm i}{25} z 2 1 = 3 − 4 i 1 = 3 2 + 4 2 3 + 4 i = 25 3 + 4 i
相加:
1 z = ( 1 − 2 i ) + ( 3 + 4 i ) 25 = 4 + 2 i 25 \frac1z=\frac{(1-2\mathrm i)+(3+4\mathrm i)}{25}=\frac{4+2\mathrm i}{25} z 1 = 25 ( 1 − 2 i ) + ( 3 + 4 i ) = 25 4 + 2 i
取倒数:
z = 25 4 + 2 i = 25 ( 4 − 2 i ) 4 2 + 2 2 = 25 ( 4 − 2 i ) 20 = 5 4 ( 4 − 2 i ) = 5 − 5 2 i z=\frac{25}{4+2\mathrm i}=\frac{25(4-2\mathrm i)}{4^2+2^2}=\frac{25(4-2\mathrm i)}{20}=\frac54(4-2\mathrm i)=5-\frac52\mathrm i z = 4 + 2 i 25 = 4 2 + 2 2 25 ( 4 − 2 i ) = 20 25 ( 4 − 2 i ) = 4 5 ( 4 − 2 i ) = 5 − 2 5 i
z = 5 − 5 2 i \boxed{z=5-\frac52\mathrm i} z = 5 − 2 5 i
验算 :1 z = 1 5 − 2.5 i = 5 + 2.5 i 25 + 6.25 = 5 + 2.5 i 31.25 = 0.16 + 0.08 i \dfrac1z=\dfrac1{5-2.5\mathrm i}=\dfrac{5+2.5\mathrm i}{25+6.25}=\dfrac{5+2.5\mathrm i}{31.25}=0.16+0.08\mathrm i z 1 = 5 − 2.5 i 1 = 25 + 6.25 5 + 2.5 i = 31.25 5 + 2.5 i = 0.16 + 0.08 i ,
而 4 + 2 i 25 = 0.16 + 0.08 i \dfrac{4+2\mathrm i}{25}=0.16+0.08\mathrm i 25 4 + 2 i = 0.16 + 0.08 i ,一致。
复习参考题 7 综合运用 第 7 题
已知 ( 1 + 2 i ) z ˉ = 4 + 3 i (1 + 2\mathrm{i})\bar{z} = 4 + 3\mathrm{i} ( 1 + 2 i ) z ˉ = 4 + 3 i ,求 z z z 及 z z ˉ \frac{z}{\bar{z}} z ˉ z .
由 ( 1 + 2 i ) z ˉ = 4 + 3 i (1+2\mathrm i)\bar z=4+3\mathrm i ( 1 + 2 i ) z ˉ = 4 + 3 i 先解出 z ˉ \bar z z ˉ :
z ˉ = 4 + 3 i 1 + 2 i = ( 4 + 3 i ) ( 1 − 2 i ) 1 2 + 2 2 = 4 − 8 i + 3 i − 6 i 2 5 = 10 − 5 i 5 = 2 − i \bar z=\frac{4+3\mathrm i}{1+2\mathrm i}=\frac{(4+3\mathrm i)(1-2\mathrm i)}{1^2+2^2}
=\frac{4-8\mathrm i+3\mathrm i-6\mathrm i^2}{5}=\frac{10-5\mathrm i}5=2-\mathrm i z ˉ = 1 + 2 i 4 + 3 i = 1 2 + 2 2 ( 4 + 3 i ) ( 1 − 2 i ) = 5 4 − 8 i + 3 i − 6 i 2 = 5 10 − 5 i = 2 − i
于是
z = 2 + i \boxed{z=2+\mathrm i} z = 2 + i
再算 z z ˉ \dfrac z{\bar z} z ˉ z :
z z ˉ = 2 + i 2 − i = ( 2 + i ) 2 2 2 + 1 2 = 4 + 4 i + i 2 5 = 3 + 4 i 5 = 3 5 + 4 5 i \frac z{\bar z}=\frac{2+\mathrm i}{2-\mathrm i}=\frac{(2+\mathrm i)^2}{2^2+1^2}
=\frac{4+4\mathrm i+\mathrm i^2}5=\frac{3+4\mathrm i}5=\frac35+\frac45\mathrm i z ˉ z = 2 − i 2 + i = 2 2 + 1 2 ( 2 + i ) 2 = 5 4 + 4 i + i 2 = 5 3 + 4 i = 5 3 + 5 4 i
这个商的模值得看一眼 :∣ z z ˉ ∣ = ∣ z ∣ ∣ z ˉ ∣ = 1 \left|\dfrac z{\bar z}\right|=\dfrac{|z|}{|\bar z|}=1 z ˉ z = ∣ z ˉ ∣ ∣ z ∣ = 1 ,
而 ( 3 5 ) 2 + ( 4 5 ) 2 = 1 \left(\dfrac35\right)^2+\left(\dfrac45\right)^2=1 ( 5 3 ) 2 + ( 5 4 ) 2 = 1 ,对得上。
一个复数除以它的共轭,商的模永远是 1 1 1 ,因为 ∣ z ∣ = ∣ z ˉ ∣ |z|=|\bar z| ∣ z ∣ = ∣ z ˉ ∣ ;
用三角形式看更清楚:辐角从 θ \theta θ 变成 θ − ( − θ ) = 2 θ \theta-(-\theta)=2\theta θ − ( − θ ) = 2 θ ,模不变。
复习参考题 7 综合运用 第 8 题
8.(1)求 i 1 i^{1} i 1 , i 2 i^{2} i 2 , i 3 i^{3} i 3 , i 4 i^{4} i 4 , i 5 i^{5} i 5 , i 6 i^{6} i 6 , i 7 i^{7} i 7 , i 8 i^{8} i 8 的值;
(2)由(1)推测 i n i^{n} i n ( n ∈ N ∗ n \in N^{*} n ∈ N ∗ )的值有什么变化规律,并把这个规律用式子表示出来.
(1) 由 i 2 = − 1 \mathrm i^2=-1 i 2 = − 1 逐次相乘:
n n n 1 1 1 2 2 2 3 3 3 4 4 4 5 5 5 6 6 6 7 7 7 8 8 8 i n \mathrm i^n i n i \mathrm i i − 1 -1 − 1 − i -\mathrm i − i 1 1 1 i \mathrm i i − 1 -1 − 1 − i -\mathrm i − i 1 1 1
其中 i 3 = i 2 ⋅ i = − i \mathrm i^3=\mathrm i^2\cdot\mathrm i=-\mathrm i i 3 = i 2 ⋅ i = − i ,i 4 = ( i 2 ) 2 = 1 \mathrm i^4=(\mathrm i^2)^2=1 i 4 = ( i 2 ) 2 = 1 ,
往后每乘一次 i \mathrm i i 就在这四个值里循环一步。
(2) 规律是以 4 4 4 为周期 。写成式子(k ∈ N k\in\mathbf N k ∈ N ):
i 4 k + 1 = i , i 4 k + 2 = − 1 , i 4 k + 3 = − i , i 4 k + 4 = 1 \mathrm i^{4k+1}=\mathrm i,\quad \mathrm i^{4k+2}=-1,\quad
\mathrm i^{4k+3}=-\mathrm i,\quad \mathrm i^{4k+4}=1 i 4 k + 1 = i , i 4 k + 2 = − 1 , i 4 k + 3 = − i , i 4 k + 4 = 1
也可以合并成一句:把 n n n 除以 4 4 4 取余数 r r r ,则 i n = i r \mathrm i^n=\mathrm i^{\,r} i n = i r
(约定 i 0 = 1 \mathrm i^0=1 i 0 = 1 )。
理由是 i 4 = 1 \mathrm i^4=1 i 4 = 1 :任何 i n \mathrm i^n i n 都能写成 ( i 4 ) k ⋅ i r = i r \left(\mathrm i^4\right)^k\cdot\mathrm i^{\,r}=\mathrm i^{\,r} ( i 4 ) k ⋅ i r = i r 。
换三角形式看更直接 :i \mathrm i i 的辐角是 π 2 \dfrac\pi2 2 π ,
乘一次就转 90 ∘ 90^\circ 9 0 ∘ ,转四次正好一整圈回到原处——周期 4 4 4 就是”四个直角等于一圈”。
复习参考题 7 拓广探索 第 9 题
已知复数 z 1 = m + ( 4 − m 2 ) i ( m ∈ R ) z_{1} = m + (4 - m^{2})\mathrm{i}(m\in \mathbf{R}) z 1 = m + ( 4 − m 2 ) i ( m ∈ R ) , z 2 = 2 cos θ + ( λ + 3 sin θ ) i ( λ , θ ∈ R ) z_{2} = 2\cos \theta +(\lambda +3\sin \theta)\mathrm{i}(\lambda ,\theta \in \mathbf{R}) z 2 = 2 cos θ + ( λ + 3 sin θ ) i ( λ , θ ∈ R ) ,并且 z 1 = z 2 z_{1} = z_{2} z 1 = z 2 求 λ \lambda λ 的取值范围.
两个复数相等,当且仅当实部与实部相等、虚部与虚部相等 (m , λ , θ m,\lambda,\theta m , λ , θ 都是实数,
所以这一步合法):
m = 2 cos θ ( 实部 ) m=2\cos\theta\qquad(\text{实部}) m = 2 cos θ ( 实部 )
4 − m 2 = λ + 3 sin θ ( 虚部 ) 4-m^2=\lambda+3\sin\theta\qquad(\text{虚部}) 4 − m 2 = λ + 3 sin θ ( 虚部 )
由第一式把 m m m 消掉。注意 m 2 = 4 cos 2 θ m^2=4\cos^2\theta m 2 = 4 cos 2 θ ,代入第二式:
λ = 4 − 4 cos 2 θ − 3 sin θ \lambda=4-4\cos^2\theta-3\sin\theta λ = 4 − 4 cos 2 θ − 3 sin θ
用 cos 2 θ = 1 − sin 2 θ \cos^2\theta=1-\sin^2\theta cos 2 θ = 1 − sin 2 θ 全部换成 sin θ \sin\theta sin θ :
λ = 4 − 4 ( 1 − sin 2 θ ) − 3 sin θ = 4 sin 2 θ − 3 sin θ \lambda=4-4\left(1-\sin^2\theta\right)-3\sin\theta=4\sin^2\theta-3\sin\theta λ = 4 − 4 ( 1 − sin 2 θ ) − 3 sin θ = 4 sin 2 θ − 3 sin θ
到这里问题已经变成一个二次函数的值域问题 。令 s = sin θ s=\sin\theta s = sin θ ,则 s ∈ [ − 1 , 1 ] s\in[-1,1] s ∈ [ − 1 , 1 ] ,
λ = 4 s 2 − 3 s = 4 ( s − 3 8 ) 2 − 9 16 \lambda=4s^2-3s=4\left(s-\frac38\right)^2-\frac9{16} λ = 4 s 2 − 3 s = 4 ( s − 8 3 ) 2 − 16 9
对称轴 s = 3 8 s=\dfrac38 s = 8 3 落在 [ − 1 , 1 ] [-1,1] [ − 1 , 1 ] 内,所以
最小值 在 s = 3 8 s=\dfrac38 s = 8 3 处取到:λ min = − 9 16 \lambda_{\min}=-\dfrac9{16} λ m i n = − 16 9 ;
最大值 在离对称轴更远的端点取到。∣ − 1 − 3 8 ∣ = 11 8 \left|-1-\dfrac38\right|=\dfrac{11}8 − 1 − 8 3 = 8 11 ,
∣ 1 − 3 8 ∣ = 5 8 \left|1-\dfrac38\right|=\dfrac58 1 − 8 3 = 8 5 ,所以取 s = − 1 s=-1 s = − 1 :λ max = 4 + 3 = 7 \lambda_{\max}=4+3=7 λ m a x = 4 + 3 = 7 。
因为 s s s 在 [ − 1 , 1 ] [-1,1] [ − 1 , 1 ] 上连续取遍,λ \lambda λ 也取遍这两个界之间的每一个值:
λ ∈ [ − 9 16 , 7 ] \boxed{\lambda\in\left[-\frac9{16},\ 7\right]} λ ∈ [ − 16 9 , 7 ]
有两处要交代清楚,不然会丢分 :
m m m 不是自由变量 ,它被 m = 2 cos θ m=2\cos\theta m = 2 cos θ 绑住了,所以不能把 m m m 和 θ \theta θ 当成两个独立的量各自取值;
消掉 m m m 之后只剩 θ \theta θ 一个自由参数,这是问题能化成一元二次函数的原因。
端点必须比较 。二次函数在闭区间上的最值不一定在对称轴取到最大值,
这里 s = − 1 s=-1 s = − 1 给出 7 7 7 、s = 1 s=1 s = 1 只给出 1 1 1 ,漏掉端点比较就会把上界写成 1 1 1 。
复习参考题 7 拓广探索 第 10 题
*10. 在复平面的上半平面内有一个菱形 O A B C OABC O A B C ,∠ A O C = 120 ∘ \angle AOC = 120^{\circ} ∠ A O C = 12 0 ∘ ,点 A A A 所对应的复数是 2 + i 2 + \mathrm{i} 2 + i ,求另外两个顶点 B B B ,C C C 所对应的复数.
先把菱形的结构翻译成向量关系 。菱形 O A B C OABC O A B C 的顶点按 O → A → B → C O\to A\to B\to C O → A → B → C 的顺序排列,
所以 O A OA O A 与 O C OC O C 是从 O O O 出发的两条邻边,∠ A O C \angle AOC ∠ A O C 就是它们的夹角。由平行四边形性质,
O B → = O A → + O C → ⟹ z B = z A + z C \overrightarrow{OB}=\overrightarrow{OA}+\overrightarrow{OC}
\ \Longrightarrow\ z_B=z_A+z_C O B = O A + O C ⟹ z B = z A + z C
又菱形四边等长,所以 ∣ z C ∣ = ∣ z A ∣ = ∣ 2 + i ∣ = 5 |z_C|=|z_A|=|2+\mathrm i|=\sqrt5 ∣ z C ∣ = ∣ z A ∣ = ∣2 + i ∣ = 5 。
求 C C C
∣ z C ∣ = ∣ z A ∣ |z_C|=|z_A| ∣ z C ∣ = ∣ z A ∣ 且两者夹角为 120 ∘ 120^\circ 12 0 ∘ ,说明 C C C 是把 A A A 绕 O O O 旋转 ± 120 ∘ \pm120^\circ ± 12 0 ∘ 得到的 ,
即 z C = z A ( cos ( ± 120 ∘ ) + i sin ( ± 120 ∘ ) ) z_C=z_A\left(\cos(\pm120^\circ)+\mathrm i\sin(\pm120^\circ)\right) z C = z A ( cos ( ± 12 0 ∘ ) + i sin ( ± 12 0 ∘ ) ) 。
取逆时针(后面说明为什么):
z C = ( 2 + i ) ( − 1 2 + 3 2 i ) = − 1 + 3 i − 1 2 i + 3 2 i 2 z_C=(2+\mathrm i)\left(-\frac12+\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)
=-1+\sqrt3\,\mathrm i-\frac12\mathrm i+\frac{\sqrt3}2\mathrm i^2 z C = ( 2 + i ) ( − 2 1 + 2 3 i ) = − 1 + 3 i − 2 1 i + 2 3 i 2
= ( − 1 − 3 2 ) + ( 3 − 1 2 ) i = − 2 + 3 2 + 2 3 − 1 2 i =\left(-1-\frac{\sqrt3}2\right)+\left(\sqrt3-\frac12\right)\mathrm i
=-\frac{2+\sqrt3}2+\frac{2\sqrt3-1}2\mathrm i = ( − 1 − 2 3 ) + ( 3 − 2 1 ) i = − 2 2 + 3 + 2 2 3 − 1 i
求 B B B
z B = z A + z C = ( 2 + i ) + ( − 2 + 3 2 + 2 3 − 1 2 i ) = 2 − 3 2 + 2 3 + 1 2 i z_B=z_A+z_C=(2+\mathrm i)+\left(-\frac{2+\sqrt3}2+\frac{2\sqrt3-1}2\mathrm i\right)
=\frac{2-\sqrt3}2+\frac{2\sqrt3+1}2\mathrm i z B = z A + z C = ( 2 + i ) + ( − 2 2 + 3 + 2 2 3 − 1 i ) = 2 2 − 3 + 2 2 3 + 1 i
z B = 2 − 3 2 + 2 3 + 1 2 i , z C = − 2 + 3 2 + 2 3 − 1 2 i \boxed{z_B=\frac{2-\sqrt3}2+\frac{2\sqrt3+1}2\mathrm i,\qquad
z_C=-\frac{2+\sqrt3}2+\frac{2\sqrt3-1}2\mathrm i} z B = 2 2 − 3 + 2 2 3 + 1 i , z C = − 2 2 + 3 + 2 2 3 − 1 i
为什么取逆时针
题面说菱形在上半平面 内,这就是用来定向的条件。
若取顺时针旋转 120 ∘ 120^\circ 12 0 ∘ :
z C ′ = ( 2 + i ) ( − 1 2 − 3 2 i ) = 3 − 2 2 − 2 3 + 1 2 i z_C'=(2+\mathrm i)\left(-\frac12-\frac{\sqrt3}2\mathrm i\right)
=\frac{\sqrt3-2}2-\frac{2\sqrt3+1}2\mathrm i z C ′ = ( 2 + i ) ( − 2 1 − 2 3 i ) = 2 3 − 2 − 2 2 3 + 1 i
虚部 − 2 3 + 1 2 < 0 -\dfrac{2\sqrt3+1}2<0 − 2 2 3 + 1 < 0 ,点 C ′ C' C ′ 落在下半平面,菱形就跨过了实轴,与题设矛盾。
所以只有逆时针那一个解。
取逆时针时,两个新顶点的虚部分别是
2 3 − 1 2 ≈ 1.23 > 0 \dfrac{2\sqrt3-1}2\approx1.23>0 2 2 3 − 1 ≈ 1.23 > 0 和 2 3 + 1 2 ≈ 2.23 > 0 \dfrac{2\sqrt3+1}2\approx2.23>0 2 2 3 + 1 ≈ 2.23 > 0 ,
连同 A ( 2 , 1 ) A(2,1) A ( 2 , 1 ) 一起都在上半平面,O O O 在边界上,符合题设。
验算
∣ z C ∣ 2 = ( 2 + 3 2 ) 2 + ( 2 3 − 1 2 ) 2 = 7 + 4 3 4 + 13 − 4 3 4 = 20 4 = 5 |z_C|^2=\left(\frac{2+\sqrt3}2\right)^2+\left(\frac{2\sqrt3-1}2\right)^2
=\frac{7+4\sqrt3}4+\frac{13-4\sqrt3}4=\frac{20}4=5 ∣ z C ∣ 2 = ( 2 2 + 3 ) 2 + ( 2 2 3 − 1 ) 2 = 4 7 + 4 3 + 4 13 − 4 3 = 4 20 = 5
所以 ∣ z C ∣ = 5 = ∣ z A ∣ |z_C|=\sqrt5=|z_A| ∣ z C ∣ = 5 = ∣ z A ∣ ,四边相等成立。
再看对角线:菱形中 ∠ A O C = 120 ∘ \angle AOC=120^\circ ∠ A O C = 12 0 ∘ ,则对角线 O B OB O B 平分这个角,且
∣ O B ∣ = 2 ∣ O A ∣ cos 60 ∘ = ∣ O A ∣ = 5 |OB|=2|OA|\cos 60^\circ=|OA|=\sqrt5 ∣ O B ∣ = 2∣ O A ∣ cos 6 0 ∘ = ∣ O A ∣ = 5
而
∣ z B ∣ 2 = ( 2 − 3 2 ) 2 + ( 2 3 + 1 2 ) 2 = 7 − 4 3 4 + 13 + 4 3 4 = 5 |z_B|^2=\left(\frac{2-\sqrt3}2\right)^2+\left(\frac{2\sqrt3+1}2\right)^2
=\frac{7-4\sqrt3}4+\frac{13+4\sqrt3}4=5 ∣ z B ∣ 2 = ( 2 2 − 3 ) 2 + ( 2 2 3 + 1 ) 2 = 4 7 − 4 3 + 4 13 + 4 3 = 5
也是 5 \sqrt5 5 ,与几何推断吻合。
这道题的关键翻译只有一句:菱形里”两邻边等长且夹定角”,等价于”一个顶点由另一个顶点旋转定角得到”。