5.5 三角恒等变换

人教 A 版 · 原始扫描 + 转写(未校订)· 本节 10 页

原书扫描页

原书 page-0222
page-0222
原书 page-0223
page-0223
原书 page-0224
page-0224
原书 page-0225
page-0225
原书 page-0226
page-0226
原书 page-0227
page-0227

本页支撑以下实体

1

引本页作教材出处的知识图谱实体——由实体 frontmatter 的 textbook_pages 反向派生,本页源文件里没有任何清单(ADR-0002)。

考过本页内容的真题

3

由「教材页 ← 实体 ← 攻略」两跳派生——攻略声明「本题 → 实体」、实体声明「实体 → 教材页」,本站不写第二份「页 → 题」清单(ADR-0016)。

原书 page-0228
page-0228

本页支撑以下实体

1

引本页作教材出处的知识图谱实体——由实体 frontmatter 的 textbook_pages 反向派生,本页源文件里没有任何清单(ADR-0002)。

考过本页内容的真题

3

由「教材页 ← 实体 ← 攻略」两跳派生——攻略声明「本题 → 实体」、实体声明「实体 → 教材页」,本站不写第二份「页 → 题」清单(ADR-0016)。

原书 page-0229
page-0229
原书 page-0230
page-0230
原书 page-0231
page-0231

文字转写

5.5 三角恒等变换

前面我们学习了诱导公式,利用它们对三角函数式进行恒等变形,可以达到化简、求值或证明的目的。这种利用公式对三角函数式进行的恒等变形就是三角恒等变换。观察诱导公式,可以发现它们都是特殊角与任意角 α\alpha 的和(或差)的三角函数与这个任意角 α\alpha 的三角函数的恒等关系。如果把特殊角换为任意角 β\beta,那么任意角 α\alphaβ\beta 的和(或差)的三角函数与 α\alphaβ\beta 的三角函数会有什么关系呢?下面来研究这个问题。

5.5.1 两角和与差的正弦、余弦和正切公式

1. 两角差的余弦公式

探究

如果已知任意角 α,β\alpha, \beta 的正弦、余弦,能由此推出 α+β,αβ\alpha + \beta, \alpha - \beta 的正弦、余弦吗?

下面,我们来探究 cos(αβ)\cos(\alpha-\beta) 与角 α,β\alpha,\beta 的正弦、余弦之间的关系.

不妨令 α2kπ+β,kZ.\alpha \neq 2k\pi + \beta, k \in Z.

如图 5.5-1,设单位圆与 x 轴的正半轴相交于点 A(1, 0),以 x 轴非负半轴为始边作角 α,β,αβ\alpha, \beta, \alpha - \beta ,它们的终边分别与单位圆相交于点 P1(cosα,sinα)P_{1}(\cos \alpha, \sin \alpha)A1(cosβ,sinβ)A_{1}(\cos \beta, \sin \beta)P(cos(αβ),sin(αβ))P(\cos (\alpha - \beta), \sin (\alpha - \beta)) .

图5.5-1

连接 A1P1A_{1}P_{1}, APAP. 若把扇形 OAPOAP 绕着点 OO 旋转 β\beta 角, 则点 AA, PP 分别与点 A1A_{1}, P1P_{1} 重合. 根据圆的旋转对称性可知, AP^\widehat{AP}A1P1^\widehat{A_{1}P_{1}} 重合, 从而 AP^=A1P1^\widehat{AP} = \widehat{A_{1}P_{1}}, 所以 AP=A1P1AP = A_{1}P_{1}.

● ●

任意一个圆绕着其圆心旋转任意角后都与原来的圆重合,这一性质叫做圆的旋转对称性.

根据两点间的距离公式,得

[cos(αβ)1]2+sin2(αβ)=(cosαcosβ)2+(sinαsinβ)2,\begin{array}{r l} & {\left[ \cos (\alpha - \beta) - 1 \right] ^ {2} + \sin^ {2} (\alpha - \beta)} \\ & {= (\cos \alpha - \cos \beta) ^ {2} + (\sin \alpha - \sin \beta) ^ {2},} \end{array}

P1P _ {1}

化简得

(x1,y1),P2(x2,y2)(x _ {1}, y _ {1}), P _ {2} (x _ {2}, y _ {2})

cos(αβ)=cosαcosβ+sinαsinβ.\cos (\alpha - \beta) = \cos \alpha \cos \beta + \sin \alpha \sin \beta.

P1P2=P _ {1} P _ {2} =

(x2x1)2+(y2y1)2.\sqrt {(x _ {2} - x _ {1}) ^ {2} + (y _ {2} - y _ {1}) ^ {2}}.

α=2kπ+β(kZ)\alpha=2k\pi+\beta(k\in\mathbf{Z}) 时,容易证明上式仍然成立.

所以,对于任意角 α,β\alpha, \beta

cos(αβ)=cosαcosβ+sinαsinβ.\cos (\alpha - \beta) = \cos \alpha \cos \beta + \sin \alpha \sin \beta.

(C(αβ))(\mathrm{C} _ {(\alpha - \beta)})

此公式给出了任意角 α\alphaβ\beta 的正弦、余弦与其差角 αβ\alpha - \beta 的余弦之间的关系,称为差角的余弦公式,简记作 C(αβ)C_{(\alpha - \beta)}

例1 利用公式 C(αβ)\mathrm{C}_{(\alpha -\beta)} 证明:

(1) cos(π2α)=sinα\cos \left(\frac{\pi}{2} - \alpha\right) = \sin \alpha; (2) cos(πα)=cosα\cos (\pi - \alpha) = -\cos \alpha.

(1)cos(π2α)=cosπ2cosα+sinπ2sinα=0+1×sinα=sinα.\begin{array}{r l} (1) \cos \left(\frac {\pi}{2} - \alpha\right) & = \cos \frac {\pi}{2} \cos \alpha + \sin \frac {\pi}{2} \sin \alpha \\ & = 0 + 1 \times \sin \alpha \\ & = \sin \alpha . \end{array}

(2) \cos (\pi -\alpha) = \cos \pi \cos \alpha +\sin \pi \sin \alpha$$= (-1)\times \cos \alpha +0$$= -\cos \alpha .

例2 已知 sinα=45,α(π2,π),cosβ=513,β\sin \alpha = \frac{4}{5}, \alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right), \cos \beta = -\frac{5}{13}, \beta 是第三象限角,求 cos(αβ)\cos (\alpha - \beta) 的值. 解:由 sinα=45,α(π2,π)\sin \alpha = \frac{4}{5}, \alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right),得

cosα=1sin2α=1(45)2=35.\begin{array}{r l} \cos \alpha & = - \sqrt {1 - \sin^ {2} \alpha} \\ & = - \sqrt {1 - \left(\frac {4}{5}\right) ^ {2}} = - \frac {3}{5}. \end{array}

又由 cosβ=513\cos \beta = -\frac{5}{13}β\beta 是第三象限角,得

sinβ=1cos2β=1(513)2=1213.\begin{array}{r l} \sin \beta & = - \sqrt {1 - \cos^ {2} \beta} \\ & = - \sqrt {1 - \left(- \frac {5}{1 3}\right) ^ {2}} = - \frac {1 2}{1 3}. \end{array}

所以

cos(αβ)=cosαcosβ+sinαsinβ=(35)×(513)+45×(1213)=3365.\begin{array}{r l} \cos (\alpha - \beta) & = \cos \alpha \cos \beta + \sin \alpha \sin \beta \\ & = \left(- \frac {3}{5}\right) \times \left(- \frac {5}{1 3}\right) + \frac {4}{5} \times \left(- \frac {1 2}{1 3}\right) \\ & = - \frac {3 3}{6 5}. \end{array}

练习

  1. 利用公式 C(αβ)C_{(\alpha - \beta)} 证明:

(1) cos(3π2α)=sinα;\cos \left(\frac{3\pi}{2} -\alpha\right) = -\sin \alpha ; (2) cos(α)=cosα.\cos (-\alpha) = \cos \alpha .

  1. 利用公式 C(αβ)C_{(\alpha - \beta)}cos15\cos 15^{\circ} 的值.

  2. 已知 cosα=35,α(π2,π)\cos \alpha = -\frac{3}{5}, \alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right), 求 cos(π4α)\cos \left(\frac{\pi}{4} - \alpha\right) 的值.

  3. 已知 sinθ=1517\sin \theta = \frac{15}{17}, θ\theta 是第二象限角, 求 cos(θπ3)\cos \left(\theta - \frac{\pi}{3}\right) 的值.

  4. 已知 sinα=23,α(π,3π2),cosβ=34,β(3π2,2π)\sin \alpha = -\frac{2}{3}, \alpha \in \left(\pi, \frac{3\pi}{2}\right), \cos \beta = \frac{3}{4}, \beta \in \left(\frac{3\pi}{2}, 2\pi\right), 求 cos(βα)\cos (\beta - \alpha) 的值.

2. 两角和与差的正弦、余弦、正切公式

思考

由公式 C(αβ)C_{(\alpha-\beta)} 出发,你能推导出两角和与差的三角函数的其他公式吗?

下面以公式 C(αβ)C_{(\alpha -\beta)} 为基础来推导其他公式.

例如,比较 cos(αβ)\cos (\alpha -\beta)cos(α+β)\cos (\alpha +\beta),并注意到 α+β\alpha +\betaαβ\alpha -\beta 之间的联系: α+β=α(β)\alpha +\beta = \alpha -(-\beta) ,则由公式 C(αβ)C_{(\alpha -\beta)} ,有

cos(α+β)=cos[α(β)]=cosαcos(β)+sinαsin(β)=cosαcosβsinαsinβ.\begin{array}{r l} \cos (\alpha + \beta) & = \cos [ \alpha - (- \beta) ] \\ & = \cos \alpha \cos (- \beta) + \sin \alpha \sin (- \beta) \\ & = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta . \end{array}

于是得到了两角和的余弦公式,简记作 C(α+β)C_{(\alpha+\beta)} .

这里用到的是加法和减法的联系,也可用换元的观点来考虑:由于公式 C(αβ)C_{(\alpha-\beta)} 对于任意 α\alphaβ\beta 都成立,那么把其中的 β\beta 换成 β-\beta 后,也一定成立。由此也可推得公式 C(α+β)C_{(\alpha+\beta)}

cos(α+β)=cosαcosβsinαsinβ.(C(α+β))\cos (\alpha + \beta) = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta . \quad \mathrm {(C_{(\alpha + \beta)})}

探究

上面得到了两角和与差的余弦公式. 我们知道, 用诱导公式五 (或六) 可以实现正弦、余弦的互化. 你能根据 C(α+β)C_{(\alpha + \beta)}, C(αβ)C_{(\alpha - \beta)} 及诱导公式五 (或六), 推导出用任意角 α\alpha, β\beta 的正弦、余弦表示 sin(α+β)\sin (\alpha + \beta), sin(αβ)\sin (\alpha - \beta) 的公式吗?

通过推导,可以得到:

sin(α+β)=sinαcosβ+cosαsinβ,\sin (\alpha + \beta) = \sin \alpha \cos \beta + \cos \alpha \sin \beta ,

sin(αβ)=sinαcosβcosαsinβ.\sin (\alpha - \beta) = \sin \alpha \cos \beta - \cos \alpha \sin \beta.

(S(α+β))(\mathrm{S} _ {(\alpha + \beta)})

(S(αβ))(\mathrm{S} _ {(\alpha - \beta)})

探究

你能根据正切函数与正弦函数、余弦函数的关系,从 C(α±β)C_{(\alpha \pm \beta)}S(α±β)S_{(\alpha \pm \beta)} 出发,推导出用任意角 α\alphaβ\beta 的正切表示 tan(α+β)\tan (\alpha +\beta)tan(αβ)\tan (\alpha -\beta) 的公式吗?

通过推导,可以得到:

tan(α+β)=tanα+tanβ1tanαtanβ,\tan (\alpha + \beta) = \frac {\tan \alpha + \tan \beta}{1 - \tan \alpha \tan \beta},

(T(α+β))(\mathrm{T} _ {(\alpha + \beta)})

tan(αβ)=tanαtanβ1+tanαtanβ.\tan (\alpha - \beta) = \frac {\tan \alpha - \tan \beta}{1 + \tan \alpha \tan \beta}.

(T(αβ))(\mathrm{T} _ {(\alpha - \beta)})

公式 S(α+β)S_{(\alpha + \beta)}C(α+β)C_{(\alpha + \beta)}T(α+β)T_{(\alpha + \beta)} 给出了任意角 α\alphaβ\beta 的三角函数值与其和角 α+β\alpha +\beta 的三角函数值之间的关系.为方便起见,我们把这三个公式都叫做和角公式.

类似地, S(αβ)S_{(\alpha-\beta)}C(αβ)C_{(\alpha-\beta)}T(αβ)T_{(\alpha-\beta)} 都叫做差角公式.

探究

和(差)角公式中,α,β\alpha, \beta 都是任意角。如果令 α\alpha 为某些特殊角,就能得到许多有用的公式。你能从和(差)角公式出发推导出诱导公式吗?你还能得到哪些等式?

例3 已知 sinα=35\sin \alpha = -\frac{3}{5}, α\alpha 是第四象限角, 求 sin(π4α)\sin \left(\frac{\pi}{4} - \alpha\right), cos(π4+α)\cos \left(\frac{\pi}{4} + \alpha\right), tan(απ4)\tan \left(\alpha - \frac{\pi}{4}\right) 的值. 解: 由 sinα=35\sin \alpha = -\frac{3}{5}, α\alpha 是第四象限角, 得

cosα=1sin2α=1(35)2=45,\cos \alpha = \sqrt {1 - \sin^ {2} \alpha} = \sqrt {1 - \left(- \frac {3}{5}\right) ^ {2}} = \frac {4}{5},

所以

tanα=sinαcosα=3545=34.\tan \alpha = \frac {\sin \alpha}{\cos \alpha} = \frac {- \frac {3}{5}}{\frac {4}{5}} = - \frac {3}{4}.

于是有

sin(π4α)=sinπ4cosαcosπ4sinα=22×4522×(35)=7210;\begin{array}{r l} \sin (\frac {\pi}{4} - \alpha) & = \sin \frac {\pi}{4} \cos \alpha - \cos \frac {\pi}{4} \sin \alpha \\ & = \frac {\sqrt {2}}{2} \times \frac {4}{5} - \frac {\sqrt {2}}{2} \times (- \frac {3}{5}) = \frac {7 \sqrt {2}}{1 0}; \end{array}

cos(π4+α)=cosπ4cosαsinπ4sinα=22×4522×(35)=7210;\begin{array}{r l} \cos (\frac {\pi}{4} + \alpha) & = \cos \frac {\pi}{4} \cos \alpha - \sin \frac {\pi}{4} \sin \alpha \\ & = \frac {\sqrt {2}}{2} \times \frac {4}{5} - \frac {\sqrt {2}}{2} \times (- \frac {3}{5}) = \frac {7 \sqrt {2}}{1 0}; \end{array}

tan(απ4)=tanαtanπ41+tanαtanπ4=tanα11+tanα=3411+(34)=7.\begin{array}{r l} \tan (\alpha - \frac {\pi}{4}) & = \frac {\tan \alpha - \tan \frac {\pi}{4}}{1 + \tan \alpha \tan \frac {\pi}{4}} \\ & = \frac {\tan \alpha - 1}{1 + \tan \alpha} \\ & = \frac {- \frac {3}{4} - 1}{1 + (- \frac {3}{4})} = - 7. \end{array}

思考

由以上解答可以看到,在本题条件下有 sin(π4α)=cos(π4+α)\sin \left(\frac{\pi}{4} -\alpha\right) = \cos \left(\frac{\pi}{4} +\alpha\right)。那么对于任意角 α\alpha,此等式成立吗?若成立,你会用几种方法予以证明?

例 4 利用和(差)角公式计算下列各式的值:

(1) sin72cos42cos72sin42;\sin 72^{\circ}\cos 42^{\circ}-\cos 72^{\circ}\sin 42^{\circ};

(2) cos20cos70sin20sin70;\cos 20^{\circ}\cos 70^{\circ}-\sin 20^{\circ}\sin 70^{\circ};

(3) 1+tan151tan15\frac{1+\tan15^{\circ}}{1-\tan15^{\circ}}

分析:和、差角公式把 α±β\alpha \pm \beta 的三角函数式转化成了 α,β\alpha, \beta 的三角函数式。如果反过来,从右到左使用公式,就可以将上述三角函数式化简。

解:(1)由公式 S(αβ)S_{(\alpha - \beta)} ,得

sin72cos42cos72sin42=sin(7242)=sin30=12.\begin{array}{r l} & \sin 7 2 ^ {\circ} \cos 4 2 ^ {\circ} - \cos 7 2 ^ {\circ} \sin 4 2 ^ {\circ} \\ & = \sin (7 2 ^ {\circ} - 4 2 ^ {\circ}) \\ & = \sin 3 0 ^ {\circ} \\ & = \frac {1}{2}. \end{array}

(2) 由公式 C(α+β)C_{(\alpha+\beta)} ,得

cos20cos70sin20sin70=cos(20+70)=cos90=0.\begin{array}{r l} & \cos 2 0 ^ {\circ} \cos 7 0 ^ {\circ} - \sin 2 0 ^ {\circ} \sin 7 0 ^ {\circ} \\ & = \cos (2 0 ^ {\circ} + 7 0 ^ {\circ}) \\ & = \cos 9 0 ^ {\circ} \\ & = 0. \end{array}

(3) 由公式 T(α+β)T_{(\alpha+\beta)}tan45=1\tan 45^{\circ}=1 ,得

1+tan151tan15=tan45+tan151tan45tan15=tan(45+15)=tan60=3.\begin{array}{r l} \frac {1 + \tan 1 5 ^ {\circ}}{1 - \tan 1 5 ^ {\circ}} & = \frac {\tan 4 5 ^ {\circ} + \tan 1 5 ^ {\circ}}{1 - \tan 4 5 ^ {\circ} \tan 1 5 ^ {\circ}} \\ & = \tan (4 5 ^ {\circ} + 1 5 ^ {\circ}) \\ & = \tan 6 0 ^ {\circ} \\ & = \sqrt {3}. \end{array}

练习

  1. 利用和(差)角公式,求下列各式的值: (1) sin15\sin 15^{\circ} ; (2) cos75\cos 75^{\circ} ; (3) sin75\sin 75^{\circ} ; (4) tan15\tan 15^{\circ} .

2.(1)已知 cosθ=35,θ(π2,π)\cos \theta = -\frac{3}{5},\theta \in \left(\frac{\pi}{2},\pi\right) ,求 sin(θ+π3)\sin \left(\theta +\frac{\pi}{3}\right) 的值;

(2) 已知 sinθ=1213\sin\theta=-\frac{12}{13}θ\theta 是第三象限角,求 cos(π6+θ)\cos\left(\frac{\pi}{6}+\theta\right) 的值;

(3) 已知 tanα=3\tan \alpha = 3 ,求 tan(α+π4)\tan\left(\alpha + \frac{\pi}{4}\right) 的值.

  1. 求下列各式的值: (1) sin72cos18+cos72sin18;\sin 72^{\circ}\cos 18^{\circ} + \cos 72^{\circ}\sin 18^{\circ};

(2) cos72cos12+sin72sin12;\cos 72^{\circ}\cos 12^{\circ} + \sin 72^{\circ}\sin 12^{\circ};

(3) tan12+tan331tan12tan33;\frac{\tan 12^{\circ} + \tan 33^{\circ}}{1 - \tan 12^{\circ}\tan 33^{\circ}};

(4) cos74sin14sin74cos14;\cos 74^{\circ}\sin 14^{\circ} - \sin 74^{\circ}\cos 14^{\circ};

(5) sin34sin26cos34cos26;\sin 34^{\circ}\sin 26^{\circ} - \cos 34^{\circ}\cos 26^{\circ};

(6) sin20cos110+cos160sin70.\sin 20^{\circ}\cos 110^{\circ} + \cos 160^{\circ}\sin 70^{\circ}.

  1. 化简: (1) 12cosx32sinx;\frac{1}{2}\cos x - \frac{\sqrt{3}}{2}\sin x;

(2) 3sinx+cosx;\sqrt{3}\sin x + \cos x;

(3) 2(sinxcosx);\sqrt{2}(\sin x - \cos x);

(4) 2cosx6sinx.\sqrt{2}\cos x - \sqrt{6}\sin x.

  1. 已知 sin(αβ)cosαcos(βα)sinα=35\sin (\alpha - \beta) \cos \alpha - \cos (\beta - \alpha) \sin \alpha = \frac{3}{5}β\beta 是第三象限角,求 sin(β+5π4)\sin \left(\beta + \frac{5\pi}{4}\right) 的值.

3. 二倍角的正弦、余弦、正切公式

以公式 C(αβ)C_{(\alpha - \beta)} 为基础,我们已经得到六个和(差)角公式,下面将以和(差)角公式为基础来推导倍角公式.

探究

你能利用 S(α±β)S_{(\alpha\pm\beta)}C(α±β)C_{(\alpha\pm\beta)}T(α±β)T_{(\alpha\pm\beta)} 推导出 sin2α\sin 2\alphacos2α\cos 2\alphatan2α\tan 2\alpha 的公式吗?

通过推导,可以得到:

\sin 2 \alpha = 2 \sin \alpha \cos \alpha ,\tag{\((\mathrm{S}_{2\alpha})\}

\cos 2 \alpha = \cos^ {2} \alpha - \sin^ {2} \alpha ,\tag{\((C_{2\alpha})\}

tan2α=2tanα1tan2α.\tan 2 \alpha = \frac {2 \tan \alpha}{1 - \tan^ {2} \alpha}.

(T2α)(\mathrm{T} _ {2 \alpha})

如果要求二倍角的余弦公式( C2αC_{2\alpha} )中仅含 α\alpha 的正弦(余弦),那么又可得到:

cos2α=12sin2α,cos2α=2cos2α1.\begin{array}{l} \cos 2 \alpha = 1 - 2 \sin^ {2} \alpha , \\ \cos 2 \alpha = 2 \cos^ {2} \alpha - 1. \end{array}

以上这些公式都叫做倍角公式. 倍角公式给出了 α\alpha 的三角函数与 2α2\alpha 的三角函数之间的关系.

● ●

这里的“倍角”专指“二倍角”,遇到“三倍角”等名词时,“三”字等不可省去.

归纳

从和(差)角公式、倍角公式的推导过程可以发现,这些公式存在紧密的逻辑联系,请你进行归纳总结.

例5 已知 sin2α=513\sin 2\alpha = \frac{5}{13}, π4<α<π2\frac{\pi}{4} < \alpha < \frac{\pi}{2}, 求 sin4α\sin 4\alpha, cos4α\cos 4\alpha, tan4α\tan 4\alpha 的值.

分析:已知条件给出了 2α2\alpha 的正弦函数值. 由于 4α4\alpha2α2\alpha 的二倍角,因此可以考虑用倍角公式.

解:由 π4<α<π2\frac{\pi}{4} < \alpha < \frac{\pi}{2},得

π2<2α<π.\frac {\pi}{2} < 2 \alpha < \pi .

sin2α=513,\sin 2 \alpha = \frac {5}{1 3},

所以

cos2α=1(513)2=1213.\cos 2 \alpha = - \sqrt {1 - \left(\frac {5}{1 3}\right) ^ {2}} = - \frac {1 2}{1 3}.

sin4α=sin[2×(2α)]=2sin2αcos2α=2×513×(1213)=120169;\begin{array}{r l} \sin 4 \alpha & = \sin [ 2 \times (2 \alpha) ] \\ & = 2 \sin 2 \alpha \cos 2 \alpha \\ & = 2 \times \frac {5}{1 3} \times \left(- \frac {1 2}{1 3}\right) = - \frac {1 2 0}{1 6 9}; \end{array}

于是

● ●

cos4α=cos[2×(2α)]=12sin22α=12×(513)2=119169;\begin{array}{r l} \cos 4 \alpha & = \cos [ 2 \times (2 \alpha) ] \\ & = 1 - 2 \sin^ {2} 2 \alpha \\ & = 1 - 2 \times \left(\frac {5}{1 3}\right) ^ {2} = \frac {1 1 9}{1 6 9}; \end{array}

“倍”是描述两个数量之间关系的, 2α2\alphaα\alpha 的二倍, 4α4\alpha2α2\alpha 的二倍, α2\frac{\alpha}{2}α4\frac{\alpha}{4} 的二倍,这里蕴含着换元思想.

tan4α=sin4αcos4α=120169×169119=120119.\begin{array}{r l} \tan 4 \alpha & = \frac {\sin 4 \alpha}{\cos 4 \alpha} \\ & = - \frac {1 2 0}{1 6 9} \times \frac {1 6 9}{1 1 9} = - \frac {1 2 0}{1 1 9}. \end{array}

例6 在 ABC\triangle ABC 中,cosA=45\cos A = \frac{4}{5}tanB=2\tan B = 2,求 tan(2A+2B)\tan (2A + 2B) 的值.

解法 1: 在 ABC\triangle ABC 中,

cosA=45\cos A=\frac{4}{5}0<A<π0<A<\pi ,得

sinA=1cos2A=1(45)2=35,\sin A = \sqrt {1 - \cos^ {2} A} = \sqrt {1 - \left(\frac {4}{5}\right) ^ {2}} = \frac {3}{5},

2A+2B2A + 2BA,BA, B 之间能构成怎样的关系?

所以 tanA=sinAcosA=35×54=34,\tan A = \frac{\sin A}{\cos A} = \frac{3}{5} \times \frac{5}{4} = \frac{3}{4},

tan2A=2tanA1tan2A=2×341(34)2=247.\tan 2 A = \frac {2 \tan A}{1 - \tan^ {2} A} = \frac {2 \times \frac {3}{4}}{1 - \left(\frac {3}{4}\right) ^ {2}} = \frac {2 4}{7}.

tanB=2,\tan B = 2,

所以 tan2B=2tanB1tan2B=2×2122=43.\tan 2B=\frac{2\tan B}{1-\tan^{2}B}=\frac{2\times2}{1-2^{2}}=-\frac{4}{3}.

于是 tan(2A+2B)=tan2A+tan2B1tan2Atan2B=247431247×(43)=44117.\tan(2A+2B)=\frac{\tan2A+\tan2B}{1-\tan2A\tan2B}=\frac{\frac{24}{7}-\frac{4}{3}}{1-\frac{24}{7}\times\left(-\frac{4}{3}\right)}=\frac{44}{117}.

解法 2: 在 ABC\triangle ABC 中,

cosA=45\cos A=\frac{4}{5}0<A<π0<A<\pi ,得

sinA=1cos2A=1(45)2=35,\sin A = \sqrt {1 - \cos^ {2} A} = \sqrt {1 - \left(\frac {4}{5}\right) ^ {2}} = \frac {3}{5},

所以

tanA=sinAcosA=35×54=34.\tan A = \frac {\sin A}{\cos A} = \frac {3}{5} \times \frac {5}{4} = \frac {3}{4}.

tanB=2\tan B = 2

所以

tan(A+B)=tanA+tanB1tanAtanB=34+2134×2=112,\tan (A + B) = \frac {\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B} = \frac {\frac {3}{4} + 2}{1 - \frac {3}{4} \times 2} = - \frac {1 1}{2},

所以

tan(2A+2B)=tan[2(A+B)]=2tan(A+B)1tan2(A+B)=2×(112)1(112)2=44117.\begin{array}{r l} \tan (2 A + 2 B) & = \tan [ 2 (A + B) ] \\ & = \frac {2 \tan (A + B)}{1 - \tan^ {2} (A + B)} \\ & = \frac {2 \times \left(- \frac {1 1}{2}\right)}{1 - \left(- \frac {1 1}{2}\right) ^ {2}} = \frac {4 4}{1 1 7}. \end{array}

练习

  1. 已知 cosα8=45\cos \frac{\alpha}{8} = -\frac{4}{5}, 8π<α<12π8\pi < \alpha < 12\pi, 求 sinα4\sin \frac{\alpha}{4}, cosα4\cos \frac{\alpha}{4}, tanα4\tan \frac{\alpha}{4} 的值.

  2. 已知 sin(απ)=35\sin (\alpha - \pi) = \frac{3}{5},求 cos2α\cos 2\alpha 的值.

  3. 已知 sin2α=sinα,α(π2,π)\sin 2\alpha = -\sin \alpha, \alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right),求 tanα\tan \alpha 的值.

  4. 已知 tan2α=13\tan 2\alpha = \frac{1}{3},求 tanα\tan \alpha 的值.

  5. 求下列各式的值: (1) sin15cos15;\sin 15^{\circ}\cos 15^{\circ};

(2) cos2π8sin2π8;\cos^{2}\frac{\pi}{8}-\sin^{2}\frac{\pi}{8};

(3) tan22.51tan222.5;\frac{\tan 22.5^{\circ}}{1-\tan^{2}22.5^{\circ}};

(4) 2cos222.51.2\cos^{2}22.5^{\circ}-1.

信息技术应用

利用信息技术制作三角函数表

前面在“对数的发明”中曾经谈到,纳皮尔利用对数制作了 0900^{\circ} \sim 90^{\circ} 每隔 11' 的八位三角函数表。应当说,纳皮尔仅仅凭借手工运算得到这个三角函数表的工作量是非常大的,这也显示出他超人的毅力和为科学献身的精神。今天,我们可以利用已经学会的三角函数知识以及算法知识,借助信息技术,容易地制作出非常精确的三角函数表。下面我们借助信息技术来作一个 0900^{\circ} \sim 90^{\circ} 每隔 11' 的八位三角函数表。

用计算工具可得:

sin12.908882046×1040.000290888.\begin{array}{r l} \sin 1 ^ {\prime} & \approx 2. 9 0 8 8 8 2 0 4 6 \times 1 0 ^ {- 4} \\ & \approx 0. 0 0 0 2 9 0 8 8 8. \end{array}

以此作为初始值,利用

cos1=1sin21;α0=1,αn=αn1+1,n1;sinαn=sin1cosαn1+cos1sinαn1,cosαn=1sin2αn,\begin{array}{c} \cos 1 ^ {\prime} = \sqrt {1 - \sin^ {2} 1 ^ {\prime}}; \\ \alpha_ {0} = 1 ^ {\prime}, \alpha_ {n} = \alpha_ {n - 1} + 1 ^ {\prime}, n \geqslant 1; \\ \sin \alpha_ {n} = \sin 1 ^ {\prime} \cos \alpha_ {n - 1} + \cos 1 ^ {\prime} \sin \alpha_ {n - 1}, \\ \cos \alpha_ {n} = \sqrt {1 - \sin^ {2} \alpha_ {n}}, \end{array}

就可以写出一个程序框图(如右图所示),然后通过信息技术得到一个正弦函数的三角函数表.

请同学们根据上述思路,自己编写程序,得出一个三角函数表.